گناباد شناسی

معرفی شهرستان:

      شهرستان گناباد با مساحتی حدود 5902 کیلومتر مربع از نظر موقعیت، در طول جغرافیایی 58 درجه و 41 دقیقه و عرض جغرافیایی 34 درجه و 21 دقیقه قرار دارد. شهرستان های همجوار این شهرستان در شمال مه ولات و رشتخوار، کاشمر و بجستان، مغرب فردوس و بجستان و مشرق آن خواف و در جنوب آن شهرستان قاینات در خراسان جنوبی می باشد. ارتفاع متوسط این شهرستان از سطح دریای آزاد، 1105 متر است. مرکز آن گناباد در 282 کیلومتری مشهد و براساس آخرین تقسیمات کشوری دارای 2 بخش به نام های مرکزی و کاخک و 4 دهستان و 125 آبادی دارای سکنه است.
 
      


پیشینه تاریخی

       شواهد برجای مانده از جمله اتلال و محوطه های باستانی نشان از استقرار و زندگی انسان از دوران پیش از تاریخ در این ناحیه دارد. با این همه گناباد از جمله شهرهای کهن ایران زمین است که به دلیل استقرار در منطقه سوق الجیشی مورد توجه حکمرانان در دوره هخامنشی نیز بوده است. قنات گناباد که برخی احداث آن را به بهمن پسر اسفندیار نسبت می دهند، نشان از آبادانی و رونق این ناحیه در ادوار دیرین دارد. از سوی دیگر در روایات شاهنامه نیز گناباد عرصه جنگ و حماسه در دوره اساطیری بوده است و از برخی مناطق آن نیز در این اثر حماسی نامبرده شده است. این شهر در صدر اسلام با نام "جناید" به تمدن عصر اسلامی راه یافته و به استناد نوشته های تاریخ نگاران و جغرافی نویسان از اعتبار و اهمیت خاصی برخوردار بوده است.
 

وضعیت آب و هوا و اقلیم شهرستان

     در گناباد آب و هوا نسبت به پستی و بلندی تغییر می کند ارتفاعات جنوبی دارای زمستان های سرد و تابستان های نسبتاً معتدل و دشت دارای زمستان های سرد و تابستان های گرم است نزدیکی به کویر و دوری از دریا و رودخانه ها از یک سو و وجود کوه های نسبتاً مرتفع با بیش از 2500 متر ارتفاع از سوی دیگر باعث گشته که حوالی گناباد و دشت از برکات جوی بهره کمی داشته باشد بخصوص که کوه های جنوبی شهرستان سدی است در برابر رطوبت و بخاراتی که از جنوب غربی به سمت دشت گناباد در حرکت اند. لازم بذکر است که بلندترین و پایین ترین نقطه از سطح دریا به ترتیب 2813 و 1450 متر می باشد که اولی روی قله سیاه کوه در جنوب غربی و دومی در محل خروجی دشت و در روستای شوراب سمت شرق شهرستان واقع گردیده است. طبیعی است که نام کویر یک سلسله ویژگی های طبیعی نظیر کم آبی، عدم وجود خاک های حاصلخیز، حرارت سوزان آفتاب در روز، اختلاف زیاد درجه حرارت در روز و شب، عدم وجود پوشش گیاهی گسترده، طوفان های شن و سایر ویژگی های طبیعی خاص کویر را در ذهن تداعی می کند.

نژاد

     مردم منطقه گناباد از نژاد آریایی هستند و چون گناباد مدت زیادی در تصرف بیگانگان نبوده ساختار قومی و نژادی آن بکر و دست نخورده باقی مانده است. در دوره نادرشاه به علت نامعلومی چندین خانوار از اعراب خوزستان به این مناطق کوچانیده شدند و در قسمت هایی از توابع گناباد برخی از طوایق عرب چون خزیمه، شیبانی و خفاجه سکونت داشته اند. هجرت انسان بیشتر مربوط به صدر اسلام بوده است. ولی به هر حال در اکثریت قریب به اتفاق مردم از نظر قومی و نژادی هیچ گونه اختلافی حاصل نشده است.

زبان و گویش

       تاریخی که از قرن گذشته نسل به نسل در جریان گذر زمان به صورت رفتارهای گوناگون در افراد آن جتمعه تجلی می یابد، گاهی چنان دستخوش تغییر می شود که از آن فقط یک نماد باقی می ماند. هر رفتار ساده ای که از شخصی در اجتماع سر می زند ناشی از انعکاس یک فرهنگ یا خرده فرهنگ است و گویش و لهجه محلی خود نیز یکی از این نمادها اسیت، گویش و لهجه گنابادی از نمونه های زبان کهن فارسی است که کمتر دستخوش تغییرات اساسی قرار گرفته است و بسیاری از کلمات بصورت فارسی اصیل تلفظ می شوند. مردم گناباد مانند اکثر ایرانیان به زبان فارسی دری که یکی از فروع زبان هند و اروپایی است و ریشه سانسکریت دارد تکلم می کنند و دارای لهجه خراسانی می باشند و بیشتر از کلمات اصیل فارسی استفاده می شود. آن چنان که مرحوم دکتر شریعتی می نویسد: « اکنون در میان مردمی که در خراسان از دگرگونی های زمانه بدور مانده اند هنوز زبان کهن فارسی قرن های چهارم و پنجم زنده است و هنگامی که توده مردم طبس، فردوس، گناباد، بیرجند، قاین، سرخس و کاشمر سخن می گویند گوئی سخن بیهقی و بلعمی است که می شنویم. »
       « گویش گنابای یکی از گویش های مردم مشرق ایران است که منشا زبان فارسی بوده و کهنگی و اصالت آن با آثاری که نزدیک به زبان محاوره مانند اسرار التوحید (تالیف عطار نیشابوری) نگاشته شده کاملا مشاهده می شود.» مردم گناباد مانند اکثر ایرانیان به زبان فارسی دری که یکی از فروع زبان هندی و اروپائی است و ریشه سانسکریت دارد تکلم می کند و دارای لهجه خراسانی می باشند.


مذهب

       مردم گناباد هم مثل دیگر قهستانی ها در سال 29 هـ .ق پذیرای دین مبین اسلام شدند و وفاداری خود را به آن آیین الهی ابراز داشتند. مذهب اهالی گناباد « تشیع » عموماً شیعه اثنی عشری می باشند و یک عده از آنها در طریقت نیز وارد و در سلسله نعمت اللهیه که از سلاسل بزرگ فقر و از سابق در تشیع و اثنی عشری بودن معروف بوده داخل می باشند.


وجه تسمیه

       گناباد از جمله شهرهای کهن و بسیار قدیمی ایران است که قدمت آن به چند هزار سال قبل می رسد با نگرشی به منابع تاریخ و جغرافیای کشورمان در می یابیم که این شهر را طی دوران های تاریخ به نام های گوناگون نامیده اند در شاهنامه فردوسی به لفظ کنابد و جنابد آمده است. 
تاریخ به روز رسانی:
1398/04/03
تعداد بازدید:
166
امتیازدهی
میانگین امتیازها:4 تعداد کل امتیازها:1
مشاهده نظرات (تعداد نظرات 0)

ارسال نظرات
نام
 
آدرس پست الکترونیکی شما
   
شماره تلفن
توضیحات
 
تغییر کد امنیتی
کد امنیت
 
Powered by DorsaPortal