📘 راهنمای جامع خودمراقبتی در بیماران همودیالیزی
دیالیز بخشی از وظایف کلیهها را انجام میدهد؛ احساس خوب و پیشگیری از عوارض در گرو خودمراقبتی روزانه شماست.
💧 ۱. کنترل مایعات و وزن
- میزان مجاز مایعات: مجموع ادرار ۲۴ ساعته + ۵۰۰ الی ۷۰۰ میلیلیتر (طبق نظر پزشک).
- شامل چه مواردی است؟ آب، چای، سوپ، ژله، یخ، بستنی، هندوانه و آبمیوه.
- اضافه وزن مجاز بین دو جلسه: نهایتاً ۲ تا ۲.۵ کیلوگرم (۳ تا ۵ درصد وزن خشک).
- توزین روزانه: هر روز صبح ناشتا بعد از تخلیه ادرار/دفع و با لباس یکسان.
💡 ترفندهای کنترل تشنگی: غرغره آب خنک (بدون قورت دادن)، مکیدن قطعات کوچک یخ یا لیموترش تازه، پرهیز کامل از غذاهای شور و کنسروی.
🥗 ۲. رژیم غذایی و تغذیه اصولی
🧂 نمک (سدیم): مصرف نمک، سوسیس، کالباس، خیارشور و غذاهای آماده را حذف کنید. برای طعمدهی از آبلیمو، سرکه و سبزیجات خشک استفاده نمایید.
⚠️ پتاسیم (خطر قلبی): موز، پرتقال، کیوی، خربزه، گوجهفرنگی، رب، سیبزمینی و آجیل را محدود کنید. سیبزمینی و سبزیجات را ۲ ساعت در آب خیسانده، سپس آبکش و طبخ کنید.
🦴 فسفر (خارش و پوکی استخوان): نوشابه سیاه، لبنیات زیاد، حبوبات و شکلات را محدود کنید. قرصهای باندکننده فسفر (مثل کربنات کلسیم یا رنولا) را دقیقاً همراه غذا میل کنید.
🥩 پروتئین باکیفیت: مصرف منابع مرغوب مانند سفیده تخممرغ، مرغ، ماهی و گوشت قرمز کمچرب طبق نظر کارشناس تغذیه توصیه میشود.
🩺 ۳. مراقبت از دسترسی عروقی
🔹 فیستول / گرافت:
- بررسی روزانه لرزش (Thrill): روزانه دست خود را روی فیستول بگذارید تا لرزش مداوم حس شود. در صورت عدم احساس لرزش سریعاً به بخش مراجعه فرمایید.
- خوابیدن روی دست فیستول، اندازهگیری فشارخون، خونگیری، تزریق سرم و بلند کردن اجسام سنگین با این دست اکیداً ممنوع است.
🔹 کاتتر دیالیز:
- پانسمان باید کاملاً خشک و تمیز باشد. از خیس شدن کاتتر در حمام و دستکاری آن خودداری فرمایید.
💊 ۴. داروها و خودمراقبتی روزانه
- داروها را سر ساعت مشخص مصرف کنید.
- از مصرف مسکنهای آسیبرسان (ایبوپروفن، ژلوفن، دیکلوفناک و ناپروکسن) اکیداً خودداری کنید.
- برای خشکی پوست از صابونهای ملایم (گلیسیرین) و لوسیونهای مرطوبکننده بدون عطر استفاده نمایید.
- پیادهروی سبک و روزانه (۲۰ دقیقه) با نظر تیم درمانی بسیار سودمند است.
🚨 علائم هشداردهنده (مراجعه فوری)
در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر بلافاصله به بخش دیالیز یا اورژانس مراجعه کنید:
- تنگی نفس شدید، احساس خفگی یا تشدید تنگی نفس در حالت درازکش
- قطع حس لرزش یا نبض در فیستول
- خونریزی مداوم از محل سوزنها یا اطراف کاتتر
- تب، لرز، قرمزی یا ترشحات چرکی در محل دسترسی عروقی
- درد قفسه سینه، سرگیجه شدید و تپش قلب نامنظم
🌿 واحد آموزش سلامت و پیگیری بیماران | حفظ سلامت در گرو خودمراقبتی آگاهانه است.