مراقبت جامع پس از سکته قلبی (انفارکتوس میوکارد)
مرکز آموزش سلامت و پیگیری بیمار — بر اساس معتبرترین راهنماهای بالینی (AHA / ACC / ESC)
دوران نقاهت پس از سکته قلبی چگونه است؟
سکته قلبی زمانی رخ میدهد که یکی از رگهای تغذیهکننده قلب (عروق کرونر) مسدود شده و اکسیژن به بخشی از عضله قلب نرسد. ترمیم کامل بافت قلب به ۶ تا ۸ هفته زمان نیاز دارد. چه آنژیوپلاستی و فنرگذاری (استنت) شده باشید و چه تحت درمان دارویی یا جراحی بایپس، رعایت دقیق این دستورالعملها از انسداد مجدد رگها و آسیب بعدی به قلب پیشگیری میکند.
اقدام طلایی هنگام احساس درد یا سنگینی سینه
درد سکته قلبی معمولاً به صورت احساس فشار سنگین، سوزش، چنگزدگی در وسط قفسه سینه همراه با انتشار به بازوی چپ، فک، گردن یا پشت است. در صورت بروز درد:
۱
فورا فعالیت را متوقف کرده و بنشینید (دراز نکشید تا بار کاری قلب کمتر شود).
۲
یک عدد قرص زیرزبانی نیتروگلیسیرین (TNG) مصرف کنید. (قرص را نجویید و قورت ندهید).
۳
۵ دقیقه استراحت کنید؛ اگر درد به طور کامل برطرف نشد، بلافاصله با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید و همزمان قرص دوم زیرزبانی را مصرف کنید.
تداخل مرگبار: در صورتی که طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت گذشته از داروهای بهبود توان جنسی مانند سیلدنافیل (ویاگرا)، تادالافیل (سیالیس) یا واردنافیل استفاده کردهاید، مصرف نیتروگلیسیرین زیرزبانی به دلیل افت شدید و مرگبار فشارخون مطلقا ممنوع است. در این شرایط فقط فورا با ۱۱۵ تماس بگیرید.
داروهای حیاتی و مراقبت از فنر (استنت)
- داروهای ضدپلاکت دوگانه (آسپرین + پلاویکس/کلوپیدوگرل، بریکار/تیکاگرلور): این داروها مانع از لخته شدن خون داخل استنت تازه میشوند. حتی قطع ۱ روزه این داروها بدون نظر متخصص قلب، خطر سکته مجدد و مرگبار را به همراه دارد.
- استاتینها (آتورواستاتین، رزوواستاتین): با دوز بالا تجویز میشوند تا پلاکهای چربی داخل رگها را پایدار و ضدالتهاب کنند. مصرف شبانه آنها الزامی است.
- بتابلوکرها (متوپرولول، کارودیلول): مصرف منظم ضربان و فشار قلب را کاهش داده و بقای بیمار را بالا میبرد. نبض خود را بسنجید (اگر کمتر از ۵۰ بود به پزشک اطلاع دهید).
- مهارکنندههای ACE / ARB (کاپتوپریل، انالاپریل، لوزارتان): از تغییر شکل و ضعیف شدن بطن چپ قلب جلوگیری میکنند.
مراقبت از محل آنژیوگرافی (مچ دست یا کشاله ران): تا چند روز از بلند کردن اجسام سنگین بالای ۳ کیلوگرم خودداری کنید. وجود کبودی ملایم طبیعی است؛ اما در صورت تورم سفت، برجسته شدن سریع، خونریزی جهنده یا بیحس و سرد شدن اندام فورا به مرکز درمانی مراجعه کنید.
بازگشت ایمن به زندگی روزمره و بازتوانی قلبی
- شرکت در دورههای بازتوانی قلبی (Cardiac Rehab): علمیترین و ایمنترین روش برای تقویت دوباره قلب تحت پایش تخصصی، شرکت در کلاسهای بازتوانی است.
- پیادهروی روزانه: از هفته اول با روزی ۵ تا ۱۰ دقیقه در سطح صاف شروع کنید و به تدریج آن را به ۳۰ دقیقه پیادهروی بدون خستگی برسانید.
- پرهیز از زور زدن و سنگینی: بلند کردن بارهای سنگین، هل دادن ماشین یا اجسام سنگین و زور زدن در دستشویی ممنوع است. (برای پیشگیری از یبوست از غذاهای پرفیبر و ملین استفاده نمایید).
- رانندگی: معمولاً تا حداقل ۲ تا ۴ هفته پس از سکته قلبی و با تایید پزشک ممنوع است.
- فعالیت زناشویی: پس از پایدار شدن وضعیت قلبی و زمانی که بیمار بتواند بدون تنگی نفس یا درد سینه، ۲ طبقه پله را به آرامی بالا برود (معمولاً ۲ تا ۴ هفته پس از واقعه) با مشورت پزشک بلامانع است.
اصلاح سبک زندگی و رژیم غذایی
- ترک کامل و قطعی دخانیات: مصرف سیگار و قلیان شانس لخته شدن خون داخل فنر را چندین برابر میکند؛ حتی قرار گرفتن در معرض دود دیگران نیز پرخطر است.
- رژیم غذایی مدیترانهای: روغن زیتون، ماهیهای حاوی امگا ۳، حبوبات، مغزیجات خام، سبزیجات فراوان و غلات کامل را جایگزین چربیهای اشباع، کلهپاچه و روغنهای جامد کنید.
- محدودیت سدیم: مصرف نمک را به شدت کاهش دهید (حذف نمکدان و غذاهای آماده و کنسروی).
- مدیریت استرس: تکنیکهای تنفس عمیق و پرهیز از مشاجرات تنشزا برای تثبیت ریتم قلب ضروری است.
چراغ راهنمای خودمراقبتی پس از سکته قلبی
ناحیه سبز (پایدار و ایمن)
وضعیت شما:
- عدم وجود درد، فشار یا سنگینی در قفسه سینه
- تنفس راحت در حین استراحت و فعالیت سبک
- فشارخون و ضربان قلب در محدوده نرمال (نبض ۶۰ تا ۹۰)
- توانایی انجام کارهای شخصی روزمره بدون خستگی مفرط
اقدام لازم:
- مصرف منظم و دقیق تمام داروها
- ادامه رژیم کمچرب و کمنمک
- پیادهروی روزانه طبق برنامه
- مراجعه به نوبت ویزیت درمانگاه قلب
ناحیه زرد (هشدار — نیاز به پیگیری و تماس)
علائم هشدار:
- درد خفیف یا گذرای سینه که با استراحت سریع برطرف میشود
- تنگی نفس بیشتر از قبل در حین فعالیتهای ساده
- افزایش وزن ناگهانی بیش از ۲ کیلوگرم در ۲ روز یا ورم پاها
- سرگیجه مداوم هنگام ایستادن یا ضربان قلب نامنظم
- کبودیهای غیرعادی یا خونریزی مکرر لثه و بینی
اقدام لازم:
- تماس سریع با واحد پیگیری بیمارستان یا پزشک معالج
- استراحت کردن و پرهیز از هرگونه فعالیت ورزشی
- بررسی فشارخون و قندخون
ناحیه قرمز (اورژانس فوری ۱۱۵)
علائم خطرناک و بحرانی:
- درد شدید، فشار یا سوزش سینه که بیش از ۵ دقیقه طول کشیده و با یک قرص TNG آرام نشده
- درد سینه همراه با تعریق سرد شدید، تهوع، سرگیجه یا تنگی نفس حاد
- احساس غش، از حال رفتن یا افت شدید هوشیاری
- خونریزی شدید و ضرباندار از محل آنژیوگرافی (کشاله ران یا مچ)
اقدام اورژانسی:
- فوری با ۱۱۵ تماس بگیرید!
- بنشینید، دومین قرص زیرزبانی را مصرف کنید.
- هرگز خودتان رانندگی نکنید و منتظر تیم اورژانس بمانید.