مراقبتهای جامع پس از ترخیص بیماران دچار سوختگی
مرکز آموزش سلامت و پیگیری بیمار — بر اساس معتبرترین راهنماهای بالینی (ABA / ISBI / WUWHS)
دستورالعمل گامبهگام شستشو و تعویض پانسمان
پوست سوخته سد دفاعی طبیعی خود را در برابر میکروبها از دست داده است. تعویض پانسمان باید با رعایت کامل اصول بهداشتی زیر انجام شود:
۱
آمادهسازی و تسکین درد: ۳۰ دقیقه قبل از شروع تعویض پانسمان، داروی مسکن تجویز شده توسط پزشک را مصرف کنید تا فرایند تعویض پانسمان با کمترین درد همراه باشد.
۲
شستشوی دستها و محیط تمیز: دستها را به مدت ۴۰ ثانیه با آب و صابون بشویید و زیرانداز تمیز زیر عضو آسیبدیده پهن کنید.
۳
جدا کردن آرام پانسمان قبلی: اگر گازها به پوست چسبیدهاند، هرگز آنها را با زور نکشید؛ ابتدا با سرم شستشو (نرمال سالین) یا آب ولرم آنها را کاملاً خیس کنید تا به نرمی و بدون آسیب به بافت جوانهزده جدا شوند.
۴
شستشوی زخم: زخم را به آرامی با سرم نرمال سالین و گاز استریل پاک کنید. از مالش خشن و محکم بپرهیزید.
۵
استفاده از پماد تجویزی و پانسمان: پماد یا کرم مخصوص سوختگی (مانند سیلور سولفادیازین، زینک اکساید یا پمادهای ترکیبی ترمیمکننده طبق نسخه پزشک) را به ضخامت مناسب روی زخم گذاشته و با گاز استریل و باند کشی بدون فشار زیاد پانسمان نمایید.
شدیداً پرهیز کنید: هرگز تاولهای پوستی را دستکاری نکرده و با سوزن نترکانید (پوست تاول بهترین پانسمان بیولوژیک است). از مالیدن خمیردندان، سیبزمینی، زردچوبه، روغن موتور یا پودرهای گیاهی غیراستریل جداً خودداری کنید چون علت اصلی عفونتهای شدید بیمارستانی هستند!
پیشگیری از چسبندگی مفاصل (کنتراکچر) و گوشت اضافه (اسکار)
تمرینات کششی و فیزیوتراپی
- پوست در حال ترمیم تمایل به انقباض و جمع شدن دارد. مفاصل درگیر (گردن، آرنج، مچ، زانو، انگشتان) را روزی چند مرتبه در دامنه حرکتی کامل به آرامی باز و بسته کنید.
- از آویزان نگهداشتن اندام آسیبدیده برای طولانیمدت خودداری کنید (برای کاهش ورم، دست یا پا را بالاتر از سطح قلب قرار دهید).
- در صورت تجویز اسپلینت (آتل پوستی)، آن را طبق زمانبندی داده شده حتماً ببندید.
مراقبت از پوست تازه و اسکار
- لباسهای فشاری (Pressure Garments): پس از بسته شدن کامل زخم، طبق دستور پزشک برای پیشگیری از ایجاد اسکار هایپرتروفیک (گوشت اضافه) استفاده شوند.
- محافظت در برابر نور خورشید: پوست تازه تا ۱ سال به آفتاب بسیار حساس است و تیره میشود؛ حتماً از کرم ضدآفتاب SPF 50+ و لباس محافظ استفاده کنید.
- مرطوبسازی مداوم: پس از ترمیم کامل اپیدرم، پوست خشک میشود؛ با پمادها و لوسیونهای فاقد عطر (مانند وازلین طبی) روزانه چرب شود.
تغذیه پرکالری/پرپروتئین و مدیریت خارش پوستی
رژیم غذایی ترمیمکننده بافت
- پروتئین فراوان: بدن برای ساخت پوست جدید به پروتئین بالایی نیاز دارد (سفیده تخممرغ، مرغ، ماهی، گوشت قرمز، حبوبات و عدس).
- ویتامین C و زینک (روی): مرکبات، کیوی، توتفرنگی، فلفل دلمهای، آجیل خام و گوشت به کلاژنسازی سریع کمک میکنند.
- مایعات کافی: روزانه ۸ تا ۱۰ لیوان آب و مایعات تازه مصرف کنید تا هیدراتاسیون بافتها حفظ شود.
کنترل خارش شدید (پروزیتوس)
- خارش نشانه ترمیم اعصاب پوست است؛ هرگز ناحیه را نخارانید تا پوست تازه پاره نشود و عفونت نکند.
- ناخنها را کوتاه نگه دارید.
- از کمپرس خنک و مرطوب یا شستشو با آب ولرم (نه داغ) استفاده کنید.
- در صورت خارش شدید، آنتیهیستامینهای تجویزی (مانند هیدروکسیزین یا ستیریزین) را مصرف کنید.
چراغ راهنمای پایش و خودمراقبتی زخم سوختگی
ناحیه سبز (روند طبیعی و بهبودی مطلوب)
وضعیت شما:
- بافت صورتی روشن و تازه (بافت گرانولاسیون سالم)
- کاهش تدریجی درد و تورم اطراف زخم
- ترشحات شفاف یا زرد کمرنگ به مقدار کم و بدون بو
- پوستهریزی طبیعی و حرکت راحت مفاصل
اقدام لازم:
- ادامه شستشو و پانسمان تمیز طبق برنامه
- مصرف رژیم غذایی پرپروتئین و مایعات فراوان
- انجام منظم حرکات کششی مفاصل
- مراجعه به درمانگاه طبق نوبت ویزیت مجدد
ناحیه زرد (هشدار شروع عفونت یا عارضه — نیاز به ویزیت پزشک)
علائم هشدار:
- قرمزی، گرمی و تورم رو به افزایش در اطراف لبههای سوختگی
- ترشحات کدر، چرکی، سبز/زرد غلیظ یا بدبو از روی زخم
- افزایش ناگهانی درد به طوری که با مسکن معمولی آرام نمیشود
- تب خفیف یا لرز ملایم
- تغییر رنگ بستر زخم به قهوهای، سیاه یا بنفش تیره
- خشک شدن یا سفت شدن شدید پوست به طوری که مانع حرکت مفصل شود
اقدام لازم:
- مراجعه به کلینیک سوختگی یا پزشک معالج طی ۲۴ ساعت آینده جهت معاینه
- پرهیز از مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک خوراکی یا پمادهای ناشناخته
- قرار دادن عضو آسیبدیده در سطح بالاتر از قلب جهت کاهش ورم
ناحیه قرمز (اورژانس فوری و سپسیس / مراجعه فوری به بیمارستان)
علائم خطرناک و تهدیدکننده:
- تب بالا (بیش از ۳۸.۵ درجه) همراه با لرز شدید، تعریق یا گیجی
- گسترش سریع خطوط قرمز رنگ از سمت زخم به سمت بالا (لنفانژیت)
- خونریزی فعال و مداوم از محل سوختگی یا گرافت پوستی
- افت فشار خون، تپش قلب بسیار بالا، ضعف شدید یا کاهش سطح هوشیاری
- سیاه شدن و نکروز بافت زخم همراه با بوی تعفن شدید
- سفتی شدید و بیحسی کامل در انگشتان دست یا پا (خطر سندرم کمپارتمان)
اقدام اورژانسی:
- بلافاصله به اورژانس بیمارستان سوانح و سوختگی مراجعه کنید یا با ۱۱۵ تماس بگیرید!
- روی زخم را با یک پارچه یا ملحفه تمیز و خشک بپوشانید.
- هیچگونه داروی خوراکی یا مایعات اضافی به بیمار در صورت کاهش هوشیاری ندهید.
