محتوای آموزش خودمراقبتی در سرطانهای بزرگسالان

محتوای آموزش خودمراقبتی در سرطانهای بزرگسالان

انتشار محتوا: ۹ شهریور ۱۴۰۵ ساعت ۰۷:۲۷:۴۹ قبل از ظهر
راهنمای مراقبت در منزل و کنترل عوارض شیمی‌درمانی

مراقبت و توانبخشی بیماران مبتلا به سرطان و تحت شیمی‌درمانی

مرکز آموزش سلامت و پیگیری بیمار — بر اساس استانداردهای بالینی انکولوژی (ASCO / ONS / NCCN)

پیشگیری از عفونت در دوران افت گلبول‌های سفید (نوتروپنی)

شیمی‌درمانی موقتاً باعث افت گلبول‌های سفید خون (به‌ویژه نوتروفیل‌ها) معمولاً در روزهای ۷ تا ۱۴ پس از تزریق (دوره Nadir) می‌شود. در این دوران سیستم ایمنی ضعیف‌تر است و رعایت نکات زیر حیاتی است:

  • شستشوی مکرر دست‌ها: شستن دست‌ها با آب و صابون قبل از غذا، بعد از دستشویی و پس از لمس اشیاء مختلف الزامی است.
  • پرهیز از افراد بیمار و شلوغی: از تماس با افراد دارای سرماخوردگی، تب یا عفونت و حضور در مکان‌های پرجمعیت اجتناب کنید؛ در صورت لزوم ماسک استاندارد بزنید.
  • بهداشت دهان و دندان: بعد از هر وعده غذا دهان را با محلول آب‌نمک رقیق یا سرم نرمال سالین شستشو دهید. از مسواک بسیار نرم (Ultra-Soft) استفاده کرده و از دهان‌شویه‌های الکل‌دار پرهیز کنید.
  • مراقبت از پوست و سدهای دفاعی: از دستکاری جوش‌ها و کندن پوسته‌های دست و پا خودداری کرده و از تیغ اصلاح استفاده نکنید (فقط ریش‌تراش برقی).
هشدار اورژانسی تب نوتروپنیک: تب در بیمار تحت شیمی‌درمانی (دمای دهانی ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر) یک اورژانس پزشکی مطلق است و نشان‌دهنده نیاز فوری به آنتی‌بیوتیک تزریقی است. بدون فوت وقت و بدون مصرف خودسرانه تب‌بر، به اورژانس مراجعه کنید.

مدیریت تهوع، استفراغ و اصول تغذیه ایمن (رژیم نوتروپنیک)

مهار تهوع و بی‌اشتهایی

  • داروهای ضدتهوع پیشگیرانه: داروهای تجویز شده (مانند اندانسترون، آپرپیتانت یا متوکلوپرامید) را دقیقاً سر ساعت و پیش از شروع تهوع مصرف کنید.
  • وعده‌های کوچک و مکرر: ۵ تا ۶ وعده سبک در روز میل کنید و از پرخوری در یک وعده خودداری نمایید.
  • غذاها را هم‌دما با اتاق یا خنک میل کنید (بوی غذای داغ تهوع را تشدید می‌کند).
  • مصرف بیسکویت خشک، نان تست، سیب یا چای زنجبیل ملایم در اول صبح کمک‌کننده است.

رژیم غذایی ایمن و بهداشتی

  • تمام غذاها باید کاملاً پخته باشند: گوشت، مرغ، ماهی و تخم‌مرغ کاملاً پخته و مغزپخت مصرف شوند.
  • از مصرف لبنیات غیرپاستوریزه، سبزیجات خام، سالاد رستورانی، سوشی و گوشت نیم‌پز اکیداً پرهیز کنید.
  • میوه‌ها حتماً باید دارای پوست ضخیم باشند (مانند موز، پرتقال) و قبل از پوست کندن به خوبی شسته شوند.
  • نوشیدن روزانه حداقل ۸ تا ۱۰ لیوان آب و مایعات برای دفع سموم داروها از کلیه‌ها.

پیشگیری از خونریزی (افت پلاکت) و نکات ایمنی خانواده در منزل

مراقبت از افت پلاکت (ترومبوسیتوپنی)

  • پرهیز از داروهای رقیق‌کننده خون: از مصرف خودسرانه آسپیرین، ایبوپروفن، ژلوفن و ناپروکسن خودداری کنید.
  • فین کردن شدید ممنوع است؛ برای تخلیه بینی از دستمال نرم با ملایمت استفاده کنید.
  • برای جلوگیری از یبوست و فشار آوردن به رگ‌های رکتوم، مایعات و ملین‌های ملایم مصرف کنید.
  • از وارد آمدن ضربه، ورزش‌های سنگین و افتادن پیشگیری کنید.

ایمنی خانواده در ۴۸ تا ۷۲ ساعت اول تزریق

  • داروهای شیمی‌درمانی تا ۴۸-۷۲ ساعت در ادرار، مدفوع و استفراغ وجود دارند.
  • هنگام کشیدن سیفون توالت فرنگی، درب آن را ببندید و دوبار سیفون بکشید.
  • مراقبان در صورت لمس ترشحات یا لباس‌های آلوده حتماً از دستکش یکبار مصرف استفاده کنند.
  • لباس‌های زیر و ملافه‌های آلوده به ترشحات را جداگانه با آب گرم بشویید.

چراغ راهنمای پایش بالینی و مداخله در منزل

ناحیه سبز (وضعیت پایدار و مورد انتظار)

وضعیت بیمار:

  • دمای بدن طبیعی (زیر ۳۷.۸ درجه سانتی‌گراد)
  • تهوع خفیف و قابل کنترل با داروهای خوراکی
  • توانایی نوشیدن مایعات و مصرف حداقل ۲ تا ۳ وعده غذای سبک
  • خستگی خفیف بدون محدودیت کامل فعالیت‌های روزمره
  • ریزش مو (عارضه شایع دارویی که موقتی و برگشت‌پذیر است)

اقدام لازم:

  • ادامه مصرف داروها طبق دستور پزشک معالج
  • نوشیدن فراوان مایعات و استراحت کافی
  • مراجعه به موقع جهت انجام آزمایش خون (CBC) قبل از نوبت بعدی شیمی‌درمانی
ناحیه زرد (هشدار بالینی — نیازمند تماس با درمانگاه انکولوژی)

علائم هشدار:

  • دمای بدن بین ۳۷.۸ تا ۳۷.۹ درجه سانتی‌گراد
  • تهوع مداوم و عدم توانایی نگه‌داشتن مایعات در معده بیش از ۱۲ ساعت
  • اسهال شدید (بیش از ۴ تا ۶ نوبت دفع آبکی در روز)
  • زخم‌های دردناک در دهان (موکوزیت) که مانع بلع غذا و مایعات شده است
  • احساس گزگز، بی‌حسی یا سوزش در نوک انگشتان دست و پا (نوروپاتی محیطی)

اقدام لازم:

  • تماس سریع با پرستار پیگیری یا پزشک معالج جهت تنظیم داروها
  • کنترل دقیق دمای بدن هر ۲ تا ۴ ساعت یک‌بار
  • شروع دهان‌شویه‌های درمانی تجویز شده برای کنترل زخم‌های مخاطی
ناحیه قرمز (اورژانس فوری انکولوژی / تماس با ۱۱۵ یا مراجعه به اورژانس)

علائم بحرانی و پرخطر:

  • تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر همراه با لرز شدید
  • خونریزی غیرعادی (خونریزی از لثه/بینی طولانی، مدفوع قیری‌رنگ یا استفراغ خونی)
  • تنگی نفس حاد، درد ناگهانی قفسه سینه یا سرگیجه شدید و غش کردن
  • تورم، قرمزی، گرمی یا درد شدید در یکی از پاها (شک به لخته خون DVT)
  • قرمزی شدید، ترشح چرکی یا درد شدید در محل پورت شیمی‌درمانی (Port-a-Cath) یا مسیر رگ

اقدام اورژانسی:

  • هیچ داروی تب‌بری (استامینوفن یا پروفن) مصرف نکنید تا علائم مخفی نشود.
  • فوراً به نزدیک‌ترین اورژانس بیمارستانی مجهز مراجعه کنید یا با ۱۱۵ تماس بگیرید.
  • پرونده درمانی و آخرین آزمایشات خون بیمار را همراه داشته باشید.

واحد آموزش به بیمار و پیگیری — بیمارستان علامه بهلول گنابادی

مسیر درمان سرطان با آگاهی، مراقبت دقیق علمی و امید هموارتر می‌شود؛ تیم درمان همواره در کنار شماست.