🍽️ بایدها و نبایدهای تغذیه‌ای در همودیالیز
انتخاب آگاهانه مواد غذایی به پیشگیری از آریتمی قلبی، خارش، پوکی استخوان و تجمع مایعات کمک می‌کند.
پروتئین بالا و باکیفیت مصرف کنید
✅ بایدها: سفیده تخم‌مرغ (بهترین منبع)، سینه مرغ بدون چربی، فیله ماهی تازه و گوشت قرمز کم‌چرب.
💡 نکته: در همودیالیز مقداری پروتئین از دست می‌رود؛ مصرف کافی پروتئین مانع تحلیل عضلات و ضعف می‌شود.
پرهیز از خوراکی‌های پرپتاسیم
❌ نبایدها: موز، کیوی، پرتقال، خرما، خربزه، طالبی، انبه، گوجه‌فرنگی و رب گوجه، آجیل و میوه‌های خشک.
⚠️ هشدار: بالا رفتن پتاسیم می‌تواند باعث ایست قلبی ناگهانی و بدون علامت قبلی شود.
میوه‌ها و سبزی‌های کم‌پتاسیم
✅ بایدها: سیب، خیار، توت‌فرنگی، گیلاس، انگور، کاهو، کلم، هویج و لوبیا سبز (در حد اعتدال و طبق سهمیه).
💡 توصیه: سهمیه روزانه میوه را به ۲ تا ۳ واحد کوچک تقسیم کنید و به یکباره میل نکنید.
کنترل فسفر و لبنیات
❌ محدود شود: شیر و ماست بیش از حد، پنیر شور، نوشابه‌های مشکی (کولادار)، حبوبات فراوان، شکلات و قهوه.
💊 دستور دارویی: قرص‌های بایندر فسفر (مثل رناژل یا کربنات کلسیم) را دقیقاً بین لقمه‌های غذا میل کنید.
حذف نمکدان و سدیم پنهان
❌ نبایدها: غذاهای کنسروی، سوسیس، کالباس، ترشی و خیارشور، چیپس، پفک و نمک‌های رژیمی (حاوی پتاسیم بالا).
🌿 جایگزین‌ها: برای طعم‌دار کردن غذا از آب‌لیمو تازه، سیر، آویشن، دارچین و ادویه‌های مجاز استفاده کنید.
ترفندهای آشپزی و رفع تشنگی
🔪 کاهش پتاسیم سیب‌زمینی: سیب‌زمینی را خرد کرده، چند ساعت در آب خیسانده و سپس آبکش کرده و بپزید.
🧊 مدیریت تشنگی: مکیدن تکه‌های یخ قالبی کوچک یا آدامس بدون قند، حس تشنگی را بدون افزایش بار مایعات مهار می‌کند.
💧 مدیریت مایعات بین دو جلسه و علائم هشدار دهنده
⚖️ پایش وزن و محدودیت مایعات
- محاسبه افزایش وزن مجاز: اضافه‌وزن بین دو جلسه دیالیز نباید بیشتر از ۲ تا ۳ درصد وزن خشک (یا حداکثر ۱ تا ۱.۵ کیلوگرم) باشد.
- کنترل حجم مصرفی: مجموع مایعات دریافتی روزانه = میزان ا خراجی ادرار ۲۴ ساعته + ۵۰۰ سی‌سی (برای تعریق و تنفس).
- نوشیدنی‌ها شامل آب، چای، سوپ، ژله و بستنی همگی جزء حجم مایعات محسوب می‌شوند.
🚨 علائم اورژانسی و زمان مراجعه فوری
- تنگی نفس شدید، احساس خفگی یا عدم توانایی در خوابیدن به صورت صاف (ارتوپنه).
- افزایش وزن ناگهانی بیش از ۲ کیلوگرم بین دو جلسه همراه با تورم شدید پلک‌ها و پاها.
- درد قفسه سینه، تپش قلب شدید یا سرگیجه و افت فشار خون ناگهانی.
- عدم لرزش یا کارکرد مناسب فیستول (قطع تریل و شوک فیستول).
