تشخیصهای پرستاری؛ Domain : ارتقای سلامت

تشخیصهای پرستاری؛ Domain : ارتقای سلامت

انتشار محتوا: ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ ساعت ۰۱:۰۸:۱۱ بعد از ظهر

🌱 دامنه ۱: ارتقای سلامت

Domain 1 — Health Promotion — NANDA-I 2024–2026

🌱

آمادگی برای ارتقای سلامت

کد: 00162
Readiness for Enhanced Health

📖 تعریف

الگوی رفتاری ثابت و آگاهانه‌ی فرد در تنظیم و یکپارچه‌سازی فعالیت‌های روزمره به‌سوی سطح بالاتری از سلامت و بهزیستی، که برای ارتقای آن آمادگی نشان می‌دهد.

🔗 عوامل مرتبط

  • انگیزه‌ی درونی برای بهبود سبک زندگی
  • آگاهی از عوامل خطر و رفتارهای سالم
  • حمایت خانواده و محیط اجتماعی پویا
  • دسترسی به منابع و خدمات ارتقای بهداشت

📋 ویژگی‌های تعریف‌کننده

  • ابراز تمایل به بهبود تغذیه و فعالیت بدنی منظم
  • پرسشگری فعال درباره‌ی ابعاد مختلف سلامت
  • مشارکت در غربالگری‌ها و مراقبت‌های دوره‌ای
  • بیان اهداف واقع‌بینانه‌ی ارتقای بهزیستی

📝 نمونه نگارش تشخیص پرستاری بر اساس ناندا

«آمادگی برای ارتقای سلامت؛ که مشخص می‌شود با: ابراز تمایل بیمار به اصلاح رژیم غذایی، پیاده‌روی منظم روزانه و پرسشگری فعال جهت دریافت برنامه‌های غربالگری دوره‌ای فشارخون و قندخون.»

🩺 مداخلات پرستاری

  • ارزیابی مرحله‌ی آمادگی تغییر رفتار (مدل ترانس‌تئوریک) و هدف‌گذاری مشارکتی SMART
  • تقویت خودکارآمدی از طریق بازخورد مثبت و آموزش مهارت‌های خودپایشی
  • راهنمایی مراجع به منابع معتبر و برنامه‌های ارتقای سلامت جامعه‌محور
  • پایش پیشرفت اهداف در بازدیدهای پیگیری و مستندسازی روند تغییرات

💡 آموزش به بیمار

  • تعیین اهداف کوچک و قابل دستیابی برای هر ماه (تغذیه، ورزش، خواب)
  • انجام چکاپ و غربالگری‌های دوره‌ای بر اساس سن و سابقه فردی
  • کسب اطلاعات از منابع معتبر و پرسنل بهداشتی، نه شبکه‌های اجتماعی نامعتبر
💊

مدیریت ناکارآمد سلامت

کد: 00163
Ineffective Health Management

📖 تعریف

الگوی تنظیم و یکپارچه‌سازی فعالیت‌های روزمره برای مدیریت بیماری و درمان که برای برآوردن اهداف خاص سلامت کافی نیست.

🔗 عوامل مرتبط

  • پیچیدگی نظام درمان و دستورالعمل‌های دارویی
  • محدودیت‌های اقتصادی و هزینه‌های درمانی
  • ضعف سواد سلامت و عدم درک ضرورت پایبندی
  • تعارض‌های تصمیم‌گیری در خانواده و شبکه حامی
  • خستگی مفرط، فرسودگی ناشی از مراقبت یا افسردگی
  • موانع فرهنگی و باورهای سنتی نادرست

📋 ویژگی‌های تعریف‌کننده

  • قطع خودسرانه، کاهش یا تاخیر در مصرف داروها
  • غیبت در ویزیت‌های پیگیری و اقدامات پاراکلینیک
  • عدم دستیابی به اهداف درمانی (کنترل فشارخون، قند)
  • تکرار بستری در بیمارستان به علت تشدید علائم
  • عدم پیگیری توصیه‌های غیردارویی (رژیم، ورزش)

📝 نمونه نگارش تشخیص پرستاری بر اساس ناندا

«مدیریت ناکارآمد سلامت؛ در ارتباط با: پیچیدگی رژیم دارویی چندگانه و سواد سلامت ناکافی؛ که مشخص می‌شود با: قطع مکرر داروهای کاهنده فشارخون پس از احساس بهبودی، عدم حضور در ویزیت‌های ماهیانه کلینیک و بستری‌های مکرر در اورژانس به دلیل بحران فشارخون.»

🩺 مداخلات پرستاری

  • ارزیابی ریشه‌ای موانع پایبندی به درمان و برطرف‌سازی گام‌به‌گام آن‌ها
  • طراحی برنامه دارویی ساده، کار با جعبه تقسیم دارو (Pill-box) و تکنیک Teach-Back
  • هماهنگی بین‌رشته‌ای، ارجاع به مددکاری و پیگیری تلفنی ساختارمند
  • به‌کارگیری راهکارهای مبتنی بر شواهد نظیر مصاحبه انگیزشی و یادآورهای دیجیتال

💡 آموزش به بیمار

  • عدم قطع یا تغییر خودسرانه داروها حتی با احساس بهبودی کامل
  • استفاده از جعبه تقسیم دارو یا زنگ هشدار گوشی تلفن همراه
  • یادداشت تاریخ مراجعات بعدی و اطلاع‌رسانی در صورت عدم امکان حضور
🩺

خودمدیریتی ناکارآمد سلامت

کد: 00276
Ineffective Self-Health Management

📖 تعریف

الگوی مدیریت و تصمیم‌گیری فرد در قبال علائم، درمان، تغییرات سبک زندگی و پیامدهای بیماری که برای برآوردن اهداف سلامت نامناسب یا ناکافی است.

🔗 عوامل مرتبط

  • خودکارآمدی پایین و عدم اعتماد به نفس در مدیریت بیماری
  • فقدان اهداف درمانی مشخص و مورد توافق بیمار
  • بار سنگین و ادراک‌شده‌ی رژیم درمانی
  • ضعف حمایت اجتماعی و احساس انزوا
  • اضطراب، درماندگی آموخته‌شده و افسردگی هم‌بود

📋 ویژگی‌های تعریف‌کننده

  • ناتوانی در اجرای روزمره برنامه‌ی درمانی تجویزی
  • پایش نادرست یا نامنظم شاخص‌های بالینی (قند، فشارخون)
  • خودداری مداوم از ایجاد تغییرات ضروری در شیوه زندگی
  • بیان صریح حس ناتوانی و شکست در مهار بیماری

📝 نمونه نگارش تشخیص پرستاری بر اساس ناندا

«خودمدیریتی ناکارآمد سلامت؛ در ارتباط با: حس خودکارآمدی پایین و احساس درماندگی در مواجهه با بیماری مزمن؛ که مشخص می‌شود با: پایش نامنظم قندخون با گلوکومتر در منزل، ناتوانی در رعایت رژیم دیابتی، و بیان عبارت «من هیچ کنترلی روی بیماری قندم ندارم».»

🩺 مداخلات پرستاری

  • اجرای برنامه‌های خودمدیریتی مبتنی بر شواهد (نظیر DSME برای دیابت)
  • هدف‌گذاری مشارکتی، گام‌به‌گام و تمرکز بر یک رفتار در هر نوبت
  • تقویت خودکارآمدی از طریق ثبت موفقیت‌ها، گروه‌های همتا و بازخورد مثبت
  • سنجش منظم و دوره‌ای شاخص‌های خودپایشی و آموزش تفسیر صحیح آنها

💡 آموزش به بیمار

  • تمرکز روی یک هدف رفتاری ساده در هر هفته تا تثبیت کامل آن
  • ثبت روزانه قند، فشارخون یا علائم بالینی در جدول یا دفترچه مخصوص
  • ارتباط و تبادل نظر با افراد موفق در کنترل بیماری (گروه‌های همتا)
📈

آمادگی برای ارتقای خودمدیریتی سلامت

کد: 00275
Readiness for Enhanced Self-Health Management

📖 تعریف

الگوی رضایت‌بخش مدیریت و تصمیم‌گیری فرد درباره‌ی علائم، درمان و پیامدهای بیماری که برای بهینه‌سازی توانمندی‌های خودمدیریتی سلامت آمادگی نشان می‌دهد.

🔗 عوامل مرتبط

  • انگیزه‌ی بالا برای دستیابی به استقلال در مراقبت
  • تجربه‌ی موفق و اثربخش از دوره‌های پیشین درمان
  • دسترسی به آموزش‌های تخصصی و فناوری‌های تشخیصی
  • حمایت پایدار و ساختاریافته از سوی خانواده

📋 ویژگی‌های تعریف‌کننده

  • بیان تمایل به ارتقای دانش و مهارت‌های پایش سلامت
  • ثبت منسجم، مستمر و دقیق داده‌های بالینی و مصرف دارو
  • طرح پرسش‌های هدفمند در ویزیت‌ها جهت ارتقای پروتکل درمانی
  • پیگیری منظم مراقبت و مشارکت فعال در تصمیم‌گیری‌های پزشکی

📝 نمونه نگارش تشخیص پرستاری بر اساس ناندا

«آمادگی برای ارتقای خودمدیریتی سلامت؛ که مشخص می‌شود با: ثبت روزانه و منظم فشارخون و وزن در اپلیکیشن موبایل، پرسش در مورد نحوه‌ی تعدیل دوز انسولین در فعالیت ورزشی شدید، و تمایل به شرکت در کارگاه‌های مهارت خودپایشی.»

🩺 مداخلات پرستاری

  • ارائه آموزش‌های پیشرفته و شخصی‌سازی‌شده و تنظیم اهداف مرحله بعد
  • معرفی ابزارهای دیجیتال خودپایشی و آموزش تحلیل روند پارامترها
  • بهره‌گیری از توانمندی بیمار به‌عنوان هم‌تای آموزش‌دهنده در گروه
  • بازبینی منظم دستاوردها، تثبیت عادات و حفظ انگیزه پایدار

💡 آموزش به بیمار

  • مقایسه روند شاخص‌ها با سوابق خود به جای مقایسه با افراد دیگر
  • استفاده از اپلیکیشن‌ها یا نمودارها جهت رصد روندهای هفتگی و ماهانه
  • به اشتراک گذاشتن تجربیات مثبت و موفقیت‌آمیز با بیماران تازه تشخیص
🧩

ناتوانی در حفظ سلامت

کد: 00099
Ineffective Health Maintenance

📖 تعریف

ناتوانی در شناسایی، مدیریت یا جست‌وجوی کمک مؤثر برای حفظ و صیانت از سلامت پایه‌ای خود.

🔗 عوامل مرتبط

  • اختلالات شناختی، کاهش حافظه یا موانع ارتباطی
  • فقدان مهارت تصمیم‌گیری یا مهارت‌های حرکتی-حسی ظریف
  • محدودیت‌های حرکتی بارز و ناتوانی عملکردی شدید
  • حمایت ناکافی خانوادگی، انزوای کامل یا فقدان مراقب
  • دسترسی بسیار محدود به خدمات سلامت و منابع اجتماعی

📋 ویژگی‌های تعریف‌کننده

  • بی‌توجهی به نیازهای پایه‌ای (تغذیه، بهداشت، مصرف دارو)
  • فقدان هرگونه اقدام پیشگیرانه در برابر بیماری‌ها و خطرات
  • تخریب تدریجی عملکرد جسمانی یا شناختی بدون پیگیری درمان
  • عدم آگاهی از منابع مراقبتی موجود در جامعه و محل سکونت

📝 نمونه نگارش تشخیص پرستاری بر اساس ناندا

«ناتوانی در حفظ سلامت؛ در ارتباط با: اختلال شناختی پیش‌رونده (دمانس) و انزوای اجتماعی (فقدان مراقب در منزل)؛ که مشخص می‌شود با: عدم مصرف منظم داروها به علت فراموشی، سوء‌تغذیه مشهود، عدم رعایت بهداشت فردی و فقدان تجهیزات ایمنی در برابر سقوط در منزل.»

🩺 مداخلات پرستاری

  • ارزیابی جامع عملکردی (ADL/IADL)، شناختی و شبکه حمایتی بیمار
  • تدوین برنامه مراقبتی فوق‌العاده ساده با هماهنگی مراقب اصلی و ارجاع به هوم‌کر
  • تعدیل و ساده‌سازی محیط زندگی (برچسب‌گذاری درشت، روتین‌های مشخص)
  • برقراری ارتباط مستمر با مراکز بهداشت محلی و تماس‌های تلفنی دوره‌ای

💡 آموزش به بیمار

  • نصب برنامه روزانه مراقبت در محل قابل مشاهده (مانند روی یخچال)
  • حضور و آموزش مراقب اصلی و خانواده در تمام جلسات آموزشی
  • ثبت شماره‌های تماس ضروری در مکانی کاملاً در دسترس و نزدیک تلفن
👨‍👩‍👧

مدیریت ناکارآمد سلامت خانواده

کد: 00258
Ineffective Family Health Management

📖 تعریف

الگوی نامناسب یکپارچه‌سازی فرایندهای خانواده برای پیشگیری یا درمان بیماری‌ها که برای برآوردن نیازهای سلامت خانواده یا اعضای آن ناکافی است.

🔗 عوامل مرتبط

  • پیچیدگی فرایند درمان و تداخل با روتین‌های روزمره خانواده
  • تعارض در تصمیم‌گیری، ناهماهنگی یا تنش‌های خانوادگی
  • محدودیت‌های شدید مالی و فقدان منابع بیمه‌ای مناسب
  • بار مراقبتی سنگین بر دوش مراقب اصلی و فرسودگی وی
  • باورها، عادات غلط یا الگوهای رفتاری ناسالم در خانواده

📋 ویژگی‌های تعریف‌کننده

  • عدم همکاری و مشارکت اعضای خانواده در اقدامات مراقبتی بیمار
  • بی‌توجهی یا تاخیر در شناسایی و پاسخ به علائم وخامت حال بیمار
  • اختلاف نظر مداوم بین اعضا درباره شیوه درمان، رژیم یا داروها
  • مراجعات مکرر و قابل پیشگیری بیمار به اورژانس بیمارستان

📝 نمونه نگارش تشخیص پرستاری بر اساس ناندا

«مدیریت ناکارآمد سلامت خانواده؛ در ارتباط با: تنش و تعارض خانوادگی همراه با خستگی مفرط مراقب اصلی؛ که مشخص می‌شود با: تاخیر طولانی در رساندن عضو سالخورده خانواده به بیمارستان در زمان تنگی نفس حاد (ادم ریه) و عدم پایبندی به رژیم محدود از نمک در وعده‌های مشترک خانوادگی.»

🩺 مداخلات پرستاری

  • برگزاری جلسات مشاوره خانواده‌محور و تسهیل تقسیم وظایف بین اعضا
  • آموزش مهارت‌های مراقبتی به مراقبان کلیدی با روش Teach-Back و پمفلت
  • کاهش بار مراقبت از طریق ارجاع به پرستاری در منزل، تسکینی و مددکاری
  • پیگیری تلفنی ساختارمند پس از ترخیص و رصد علائم خطرساز بیمار

💡 آموزش به بیمار

  • تقسیم مشخص وظایف مراقبتی بین اعضای خانواده و ثبت مکتوب آن
  • شناخت علائم هشداردهنده بحرانی که نیازمند مراجعه فوری به اورژانس است
  • حضور حداقل دو نفر از اعضای نزدیک خانواده در جلسات آموزش ترخیص
🔎

تمایل به جست‌وجوی سلامت

کد: 00184
Health Seeking Behaviors (Specific Population)

📖 تعریف

الگوی فعال‌سازی جهت‌گیری شخصی برای جست‌وجو، دریافت و یکپارچه‌سازی اطلاعات و خدمات سلامت در یک جمعیت خاص به‌منظور بهینه‌سازی وضعیت سلامت و بهزیستی.

🔗 عوامل مرتبط

  • نیاز احساس‌شده و ادراک شخصی برای اصلاح سبک زندگی
  • آگاهی بالا از خطرات بیماری‌ها و مزایای پیشگیری اولیه
  • دسترسی مناسب به منابع آموزشی و مراکز جامع خدمات سلامت
  • وجود الگوهای نقش‌آفرین مثبت در خانواده یا محیط کاری

📋 ویژگی‌های تعریف‌کننده

  • ابراز تمایل مستقیم به انجام برنامه‌های غربالگری و واکسیناسیون
  • جست‌وجوی فعالانه اطلاعات علمی در زمینه پیشگیری از بیماری‌ها
  • مراجعه داوطلبانه و منظم به پایگاه‌های بهداشت و کلینیک‌های چکاپ

📝 نمونه نگارش تشخیص پرستاری بر اساس ناندا

«تمایل به جست‌وجوی سلامت؛ که مشخص می‌شود با: مراجعه داوطلبانه فرد به درمانگاه جهت مشاوره در مورد زمان مناسب کولونوسکوپی و ماموگرافی، و پرسش درباره نحوه ثبت‌نام در دوره‌های اصلاح سبک زندگی و کاهش استرس.»

🩺 مداخلات پرستاری

  • هدایت و ارجاع به پروتکل‌های کشوری غربالگری بر اساس سن، جنسیت و ریسک‌فاکتورها
  • ارتقای سواد سلامت بیمار و آموزش تفکیک شایعات درمانی از شواهد معتبر
  • پیوند مراجع با کارگاه‌های آموزشی، تغذیه و سلامت روان در مراکز بهداشت
  • پایش منظم مشارکت، یادآوری نوبت غربالگری‌های بعدی و تقدیر از پیگیری‌ها

💡 آموزش به بیمار

  • شناخت تقویم غربالگری دوره‌ای (فشارخون، قندخون، پاپ‌اسمیر، ماموگرافی و کولونوسکوپی)
  • بررسی و به‌روزرسانی کارت واکسیناسیون بزرگسالان (کزاز، آنفلوآنزا و هپاتیت)
  • اعتبارسنجی هرگونه ادعای درمانی و رژیم‌های مد روز از پزشک یا پرستار معتمد

مرجع تشخیص‌های پرستاری — دامنه ۱: ارتقای سلامت (۷ تشخیص) — NANDA-I 2024–2026

تهیه و تنظیم : سوپروایزر آموزش سلامت بیمارستان بهلول 

اعظم رضی زاده کارشناسی ارشد پرستاری