🌱 دامنه ۱: ارتقای سلامت
Domain 1 — Health Promotion — NANDA-I 2024–2026
🌱
آمادگی برای ارتقای سلامت
کد: 00162
Readiness for Enhanced Health
📖 تعریف
الگوی رفتاری ثابت و آگاهانهی فرد در تنظیم و یکپارچهسازی فعالیتهای روزمره بهسوی سطح بالاتری از سلامت و بهزیستی، که برای ارتقای آن آمادگی نشان میدهد.
🔗 عوامل مرتبط
- انگیزهی درونی برای بهبود سبک زندگی
- آگاهی از عوامل خطر و رفتارهای سالم
- حمایت خانواده و محیط اجتماعی پویا
- دسترسی به منابع و خدمات ارتقای بهداشت
📋 ویژگیهای تعریفکننده
- ابراز تمایل به بهبود تغذیه و فعالیت بدنی منظم
- پرسشگری فعال دربارهی ابعاد مختلف سلامت
- مشارکت در غربالگریها و مراقبتهای دورهای
- بیان اهداف واقعبینانهی ارتقای بهزیستی
📝 نمونه نگارش تشخیص پرستاری بر اساس ناندا
«آمادگی برای ارتقای سلامت؛ که مشخص میشود با: ابراز تمایل بیمار به اصلاح رژیم غذایی، پیادهروی منظم روزانه و پرسشگری فعال جهت دریافت برنامههای غربالگری دورهای فشارخون و قندخون.»
🩺 مداخلات پرستاری
- ارزیابی مرحلهی آمادگی تغییر رفتار (مدل ترانستئوریک) و هدفگذاری مشارکتی SMART
- تقویت خودکارآمدی از طریق بازخورد مثبت و آموزش مهارتهای خودپایشی
- راهنمایی مراجع به منابع معتبر و برنامههای ارتقای سلامت جامعهمحور
- پایش پیشرفت اهداف در بازدیدهای پیگیری و مستندسازی روند تغییرات
💡 آموزش به بیمار
- تعیین اهداف کوچک و قابل دستیابی برای هر ماه (تغذیه، ورزش، خواب)
- انجام چکاپ و غربالگریهای دورهای بر اساس سن و سابقه فردی
- کسب اطلاعات از منابع معتبر و پرسنل بهداشتی، نه شبکههای اجتماعی نامعتبر
💊
مدیریت ناکارآمد سلامت
کد: 00163
Ineffective Health Management
📖 تعریف
الگوی تنظیم و یکپارچهسازی فعالیتهای روزمره برای مدیریت بیماری و درمان که برای برآوردن اهداف خاص سلامت کافی نیست.
🔗 عوامل مرتبط
- پیچیدگی نظام درمان و دستورالعملهای دارویی
- محدودیتهای اقتصادی و هزینههای درمانی
- ضعف سواد سلامت و عدم درک ضرورت پایبندی
- تعارضهای تصمیمگیری در خانواده و شبکه حامی
- خستگی مفرط، فرسودگی ناشی از مراقبت یا افسردگی
- موانع فرهنگی و باورهای سنتی نادرست
📋 ویژگیهای تعریفکننده
- قطع خودسرانه، کاهش یا تاخیر در مصرف داروها
- غیبت در ویزیتهای پیگیری و اقدامات پاراکلینیک
- عدم دستیابی به اهداف درمانی (کنترل فشارخون، قند)
- تکرار بستری در بیمارستان به علت تشدید علائم
- عدم پیگیری توصیههای غیردارویی (رژیم، ورزش)
📝 نمونه نگارش تشخیص پرستاری بر اساس ناندا
«مدیریت ناکارآمد سلامت؛ در ارتباط با: پیچیدگی رژیم دارویی چندگانه و سواد سلامت ناکافی؛ که مشخص میشود با: قطع مکرر داروهای کاهنده فشارخون پس از احساس بهبودی، عدم حضور در ویزیتهای ماهیانه کلینیک و بستریهای مکرر در اورژانس به دلیل بحران فشارخون.»
🩺 مداخلات پرستاری
- ارزیابی ریشهای موانع پایبندی به درمان و برطرفسازی گامبهگام آنها
- طراحی برنامه دارویی ساده، کار با جعبه تقسیم دارو (Pill-box) و تکنیک Teach-Back
- هماهنگی بینرشتهای، ارجاع به مددکاری و پیگیری تلفنی ساختارمند
- بهکارگیری راهکارهای مبتنی بر شواهد نظیر مصاحبه انگیزشی و یادآورهای دیجیتال
💡 آموزش به بیمار
- عدم قطع یا تغییر خودسرانه داروها حتی با احساس بهبودی کامل
- استفاده از جعبه تقسیم دارو یا زنگ هشدار گوشی تلفن همراه
- یادداشت تاریخ مراجعات بعدی و اطلاعرسانی در صورت عدم امکان حضور
🩺
خودمدیریتی ناکارآمد سلامت
کد: 00276
Ineffective Self-Health Management
📖 تعریف
الگوی مدیریت و تصمیمگیری فرد در قبال علائم، درمان، تغییرات سبک زندگی و پیامدهای بیماری که برای برآوردن اهداف سلامت نامناسب یا ناکافی است.
🔗 عوامل مرتبط
- خودکارآمدی پایین و عدم اعتماد به نفس در مدیریت بیماری
- فقدان اهداف درمانی مشخص و مورد توافق بیمار
- بار سنگین و ادراکشدهی رژیم درمانی
- ضعف حمایت اجتماعی و احساس انزوا
- اضطراب، درماندگی آموختهشده و افسردگی همبود
📋 ویژگیهای تعریفکننده
- ناتوانی در اجرای روزمره برنامهی درمانی تجویزی
- پایش نادرست یا نامنظم شاخصهای بالینی (قند، فشارخون)
- خودداری مداوم از ایجاد تغییرات ضروری در شیوه زندگی
- بیان صریح حس ناتوانی و شکست در مهار بیماری
📝 نمونه نگارش تشخیص پرستاری بر اساس ناندا
«خودمدیریتی ناکارآمد سلامت؛ در ارتباط با: حس خودکارآمدی پایین و احساس درماندگی در مواجهه با بیماری مزمن؛ که مشخص میشود با: پایش نامنظم قندخون با گلوکومتر در منزل، ناتوانی در رعایت رژیم دیابتی، و بیان عبارت «من هیچ کنترلی روی بیماری قندم ندارم».»
🩺 مداخلات پرستاری
- اجرای برنامههای خودمدیریتی مبتنی بر شواهد (نظیر DSME برای دیابت)
- هدفگذاری مشارکتی، گامبهگام و تمرکز بر یک رفتار در هر نوبت
- تقویت خودکارآمدی از طریق ثبت موفقیتها، گروههای همتا و بازخورد مثبت
- سنجش منظم و دورهای شاخصهای خودپایشی و آموزش تفسیر صحیح آنها
💡 آموزش به بیمار
- تمرکز روی یک هدف رفتاری ساده در هر هفته تا تثبیت کامل آن
- ثبت روزانه قند، فشارخون یا علائم بالینی در جدول یا دفترچه مخصوص
- ارتباط و تبادل نظر با افراد موفق در کنترل بیماری (گروههای همتا)
📈
آمادگی برای ارتقای خودمدیریتی سلامت
کد: 00275
Readiness for Enhanced Self-Health Management
📖 تعریف
الگوی رضایتبخش مدیریت و تصمیمگیری فرد دربارهی علائم، درمان و پیامدهای بیماری که برای بهینهسازی توانمندیهای خودمدیریتی سلامت آمادگی نشان میدهد.
🔗 عوامل مرتبط
- انگیزهی بالا برای دستیابی به استقلال در مراقبت
- تجربهی موفق و اثربخش از دورههای پیشین درمان
- دسترسی به آموزشهای تخصصی و فناوریهای تشخیصی
- حمایت پایدار و ساختاریافته از سوی خانواده
📋 ویژگیهای تعریفکننده
- بیان تمایل به ارتقای دانش و مهارتهای پایش سلامت
- ثبت منسجم، مستمر و دقیق دادههای بالینی و مصرف دارو
- طرح پرسشهای هدفمند در ویزیتها جهت ارتقای پروتکل درمانی
- پیگیری منظم مراقبت و مشارکت فعال در تصمیمگیریهای پزشکی
📝 نمونه نگارش تشخیص پرستاری بر اساس ناندا
«آمادگی برای ارتقای خودمدیریتی سلامت؛ که مشخص میشود با: ثبت روزانه و منظم فشارخون و وزن در اپلیکیشن موبایل، پرسش در مورد نحوهی تعدیل دوز انسولین در فعالیت ورزشی شدید، و تمایل به شرکت در کارگاههای مهارت خودپایشی.»
🩺 مداخلات پرستاری
- ارائه آموزشهای پیشرفته و شخصیسازیشده و تنظیم اهداف مرحله بعد
- معرفی ابزارهای دیجیتال خودپایشی و آموزش تحلیل روند پارامترها
- بهرهگیری از توانمندی بیمار بهعنوان همتای آموزشدهنده در گروه
- بازبینی منظم دستاوردها، تثبیت عادات و حفظ انگیزه پایدار
💡 آموزش به بیمار
- مقایسه روند شاخصها با سوابق خود به جای مقایسه با افراد دیگر
- استفاده از اپلیکیشنها یا نمودارها جهت رصد روندهای هفتگی و ماهانه
- به اشتراک گذاشتن تجربیات مثبت و موفقیتآمیز با بیماران تازه تشخیص
🧩
ناتوانی در حفظ سلامت
کد: 00099
Ineffective Health Maintenance
📖 تعریف
ناتوانی در شناسایی، مدیریت یا جستوجوی کمک مؤثر برای حفظ و صیانت از سلامت پایهای خود.
🔗 عوامل مرتبط
- اختلالات شناختی، کاهش حافظه یا موانع ارتباطی
- فقدان مهارت تصمیمگیری یا مهارتهای حرکتی-حسی ظریف
- محدودیتهای حرکتی بارز و ناتوانی عملکردی شدید
- حمایت ناکافی خانوادگی، انزوای کامل یا فقدان مراقب
- دسترسی بسیار محدود به خدمات سلامت و منابع اجتماعی
📋 ویژگیهای تعریفکننده
- بیتوجهی به نیازهای پایهای (تغذیه، بهداشت، مصرف دارو)
- فقدان هرگونه اقدام پیشگیرانه در برابر بیماریها و خطرات
- تخریب تدریجی عملکرد جسمانی یا شناختی بدون پیگیری درمان
- عدم آگاهی از منابع مراقبتی موجود در جامعه و محل سکونت
📝 نمونه نگارش تشخیص پرستاری بر اساس ناندا
«ناتوانی در حفظ سلامت؛ در ارتباط با: اختلال شناختی پیشرونده (دمانس) و انزوای اجتماعی (فقدان مراقب در منزل)؛ که مشخص میشود با: عدم مصرف منظم داروها به علت فراموشی، سوءتغذیه مشهود، عدم رعایت بهداشت فردی و فقدان تجهیزات ایمنی در برابر سقوط در منزل.»
🩺 مداخلات پرستاری
- ارزیابی جامع عملکردی (ADL/IADL)، شناختی و شبکه حمایتی بیمار
- تدوین برنامه مراقبتی فوقالعاده ساده با هماهنگی مراقب اصلی و ارجاع به هومکر
- تعدیل و سادهسازی محیط زندگی (برچسبگذاری درشت، روتینهای مشخص)
- برقراری ارتباط مستمر با مراکز بهداشت محلی و تماسهای تلفنی دورهای
💡 آموزش به بیمار
- نصب برنامه روزانه مراقبت در محل قابل مشاهده (مانند روی یخچال)
- حضور و آموزش مراقب اصلی و خانواده در تمام جلسات آموزشی
- ثبت شمارههای تماس ضروری در مکانی کاملاً در دسترس و نزدیک تلفن
👨👩👧
مدیریت ناکارآمد سلامت خانواده
کد: 00258
Ineffective Family Health Management
📖 تعریف
الگوی نامناسب یکپارچهسازی فرایندهای خانواده برای پیشگیری یا درمان بیماریها که برای برآوردن نیازهای سلامت خانواده یا اعضای آن ناکافی است.
🔗 عوامل مرتبط
- پیچیدگی فرایند درمان و تداخل با روتینهای روزمره خانواده
- تعارض در تصمیمگیری، ناهماهنگی یا تنشهای خانوادگی
- محدودیتهای شدید مالی و فقدان منابع بیمهای مناسب
- بار مراقبتی سنگین بر دوش مراقب اصلی و فرسودگی وی
- باورها، عادات غلط یا الگوهای رفتاری ناسالم در خانواده
📋 ویژگیهای تعریفکننده
- عدم همکاری و مشارکت اعضای خانواده در اقدامات مراقبتی بیمار
- بیتوجهی یا تاخیر در شناسایی و پاسخ به علائم وخامت حال بیمار
- اختلاف نظر مداوم بین اعضا درباره شیوه درمان، رژیم یا داروها
- مراجعات مکرر و قابل پیشگیری بیمار به اورژانس بیمارستان
📝 نمونه نگارش تشخیص پرستاری بر اساس ناندا
«مدیریت ناکارآمد سلامت خانواده؛ در ارتباط با: تنش و تعارض خانوادگی همراه با خستگی مفرط مراقب اصلی؛ که مشخص میشود با: تاخیر طولانی در رساندن عضو سالخورده خانواده به بیمارستان در زمان تنگی نفس حاد (ادم ریه) و عدم پایبندی به رژیم محدود از نمک در وعدههای مشترک خانوادگی.»
🩺 مداخلات پرستاری
- برگزاری جلسات مشاوره خانوادهمحور و تسهیل تقسیم وظایف بین اعضا
- آموزش مهارتهای مراقبتی به مراقبان کلیدی با روش Teach-Back و پمفلت
- کاهش بار مراقبت از طریق ارجاع به پرستاری در منزل، تسکینی و مددکاری
- پیگیری تلفنی ساختارمند پس از ترخیص و رصد علائم خطرساز بیمار
💡 آموزش به بیمار
- تقسیم مشخص وظایف مراقبتی بین اعضای خانواده و ثبت مکتوب آن
- شناخت علائم هشداردهنده بحرانی که نیازمند مراجعه فوری به اورژانس است
- حضور حداقل دو نفر از اعضای نزدیک خانواده در جلسات آموزش ترخیص
🔎
تمایل به جستوجوی سلامت
کد: 00184
Health Seeking Behaviors (Specific Population)
📖 تعریف
الگوی فعالسازی جهتگیری شخصی برای جستوجو، دریافت و یکپارچهسازی اطلاعات و خدمات سلامت در یک جمعیت خاص بهمنظور بهینهسازی وضعیت سلامت و بهزیستی.
🔗 عوامل مرتبط
- نیاز احساسشده و ادراک شخصی برای اصلاح سبک زندگی
- آگاهی بالا از خطرات بیماریها و مزایای پیشگیری اولیه
- دسترسی مناسب به منابع آموزشی و مراکز جامع خدمات سلامت
- وجود الگوهای نقشآفرین مثبت در خانواده یا محیط کاری
📋 ویژگیهای تعریفکننده
- ابراز تمایل مستقیم به انجام برنامههای غربالگری و واکسیناسیون
- جستوجوی فعالانه اطلاعات علمی در زمینه پیشگیری از بیماریها
- مراجعه داوطلبانه و منظم به پایگاههای بهداشت و کلینیکهای چکاپ
📝 نمونه نگارش تشخیص پرستاری بر اساس ناندا
«تمایل به جستوجوی سلامت؛ که مشخص میشود با: مراجعه داوطلبانه فرد به درمانگاه جهت مشاوره در مورد زمان مناسب کولونوسکوپی و ماموگرافی، و پرسش درباره نحوه ثبتنام در دورههای اصلاح سبک زندگی و کاهش استرس.»
🩺 مداخلات پرستاری
- هدایت و ارجاع به پروتکلهای کشوری غربالگری بر اساس سن، جنسیت و ریسکفاکتورها
- ارتقای سواد سلامت بیمار و آموزش تفکیک شایعات درمانی از شواهد معتبر
- پیوند مراجع با کارگاههای آموزشی، تغذیه و سلامت روان در مراکز بهداشت
- پایش منظم مشارکت، یادآوری نوبت غربالگریهای بعدی و تقدیر از پیگیریها
💡 آموزش به بیمار
- شناخت تقویم غربالگری دورهای (فشارخون، قندخون، پاپاسمیر، ماموگرافی و کولونوسکوپی)
- بررسی و بهروزرسانی کارت واکسیناسیون بزرگسالان (کزاز، آنفلوآنزا و هپاتیت)
- اعتبارسنجی هرگونه ادعای درمانی و رژیمهای مد روز از پزشک یا پرستار معتمد