تشخیصهای پرستاری؛ Domain : خودپنداره

تشخیصهای پرستاری؛ Domain : خودپنداره

انتشار محتوا: ۱۹ شهریور ۱۴۰۵ ساعت ۰۸:۱۴:۱۰ قبل از ظهر

🪞 دامنه ۶: خودتصور / خودپنداره

Domain 6 — Self-Perception — NANDA-I 2024–2026

😔

آشفتگی هویت شخصی

00121
Disturbed Personal Identity

📘 تعریف

ناتوانی در حفظ یکپارچگی و تمایز ناپیوسته‌ی هویت شخصی (یکی‌بودگی و تمایز از دیگران).

🔗 عوامل مرتبط

اختلالات عصبی-روانی (اسکیزوفرنی، تجزیه هویت)، سوءمصرف مواد، trauma/PTSD، بحران‌های رشدی و بلوغ هویتی، بیماری‌های تحلیل‌برنده‌ی عصبی.

🔍 ویژگی‌های تعریف‌شده (AEB)

گزارش عدم قطعیت درباره‌ی خود، تغییر ناگهانی دیدگاه نسبت به خود، دیدن خود متفاوت از قبل، ابراز احساس خالی بودن، اختلال در ادراک بدن/زمان، اضطراب شدید هنگام مواجهه با تغییر، گفتار غیرمنطقی یا ادراکات غیرواقعی.

🛠️ مداخلات پرستاری

  • برقراری رابطه‌ی درمانی ثابت، صادقانه و بدون قضاوت؛ استفاده از نام و اشاره‌ی مستقیم به بیمار برای تقویت واقعیت.
  • همراه‌سازی در فعالیتهای روزانه و ارائه‌ی محرک‌های واقع‌بینانه (پوشیدن لباس، نگاه کردن به آینه، تفسیر واقعیت) برای تقویت احساس هویت و واقعیت.
  • اصلاحیت‌های شناختی: کمک به بیمار برای شناسایی افکار خودآیند منفی و بازسازی شناختی درباره‌ی خود.
  • مدیریت دارویی و پیگیری وابسته به درمان (ضدروان‌پریشی/ضدافسردگی) و پایش عوارض.
  • مشاوره/روان‌درمانی طولانی‌مدت (روان‌پویشی، CBT، DBT) و درگیر کردن خانواده در آموزش و حمایت.

👨‍🏫 آموزش به بیمار

  • اسم خود و نقش‌های اجتماعی‌تان را در گفتگوها به‌کار ببرید تا احساس هویت تقویت شود.
  • روزی یک فعالیت معنادار کوچک انجام دهید و آن را ثبت کنید (دفترچه‌ی خودپنداره).
  • داروها را طبق دستور مصرف کنید و عوارض را گزارش دهید.
  • نشانه‌های آشفتگی هویت (احساس خالی بودن، گم شدن واقعیت) را به پرستار اطلاع دهید.
😟

امید ناامید

00120
Hopelessness

📘 تعریف

ابراز ذهنیتی منفی، تداوم‌یافته و ناگواری درباره‌ی زندگی، حال و آینده.

🔗 عوامل مرتبط

بیماری مزمن یا پیشرونده، درد مزمن، ناتوانی طولانی، محرومیت اجتماعی، از دست دادن حمایت عاطفی، افسردگی، فقدان.

🔍 ویژگی‌های تعریف‌شده (AEB)

مکث پیش از پاسخ به سؤالات، تن صدای کسل‌کننده و کم‌انگیزه، بسته بودن زبان بدن (خم شدن، بی‌حرکتی، نگاه به پایین)، گزارش «تاریکی در آینده»، کاهش اشتها، انرژی و فعالیت، اختلال خواب، ناتوانی در برنامه‌ریزی آینده، انفعال.

🛠️ مداخلات پرستاری

  • ارزیابی دقیق میزان ناامیدی و خطر خودکشی (پرسش مستقیم درباره‌ی افکار خودآسیبی) و مستندسازی آن.
  • برقراری رابطه‌ی اعتمادساز و گوش دادن فعال بدون سرزنش یا به‌کمک‌انگاری.
  • تشویق به بیان احساسات و کمک به بیمار برای شناسایی دامنه‌ی گزینه‌ها و منابع در دسترس.
  • کمک به تنظیم اهداف کوتاه‌مدت و واقع‌بینانه و جشن گرفتن دستاوردهای کوچک برای افزایش خودکارآمدی.
  • هماهنگی برای مداخلات مکمل (مشاوره، گروه‌های حمایتی، فعالیت‌های معنادار، مداخلات معنوی مطابق اعتقادات بیمار).

👨‍🏫 آموزش به بیمار

  • درمان شامل دارو/مشاوره فقط با همکاری شما مؤثر است؛ در روند درمان مشارکت فعال داشته باشید.
  • اهداف کوچک روزانه (۱۰ دقیقه پیاده‌روی، ارتباط با یک دوست) تعیین کنید و پیشرفت را یادداشت کنید.
  • در صورت بروز افکار آسیب به خود، بلافاصله با پرستار/پزشک تماس بگیرید.
  • گروه‌های حمایتی و منابع اجتماعی (خطوط امداد، مراکز مشاوره) در دسترس شما هستند.
🎭

اختلال تصویر بدنی

00174
Disturbed Body Image

📘 تعریف

نگرانی مبهم و مثبت یا منفی درباره‌ی بدن و عملکرد فیزیکی خود (ادراک فرد از بدن و واکنش به آن).

🔗 عوامل مرتبط

جراحی (ماستکتومی، استومی، قطع عضو)، سوختگی، تصادف و تروما، بیماری‌های مزمن/بدخیم، بارداری و زایمان، بلوغ، چاقی/لاغری مفرط، درمان‌های تغییردهنده‌ی ظاهر (شیمی‌درمانی، ریزش مو).

🔍 ویژگی‌های تعریف‌شده (AEB)

بی‌انگیزگی برای پوشیدن/دیدن/آموزش مراقبت از عضو تغییر یافته، اجتناب از آینه و از لمس بدن، پنهان‌کاری یا بیش‌توجهی به عضو، رفتارهای جبرانی (پوشیدن لباس بیش از حد)، بیان مثبت/منفی غیرعادی درباره‌ی بدن، اجتناب از روابط اجتماعی و صمیمیت.

🛠️ مداخلات پرستاری

  • ارزیابی تأثیر تغییر ظاهر بر خودپنداره، فعالیت‌های روزانه و روابط؛ ابراز پذیرش و همدلی.
  • فرصت گفتگو درباره‌ی احساسات ناشی از تغییر بدن فراهم کنید و نگرش‌های منفی را بدون قضاوت بپذیرید.
  • تشویق به تماشا و لمس تدریجی عضو/استومی در شرایط امن (آینه‌درمانی، توالی حس‌یابی).
  • تشویق به تمرین مهارت‌های مراقبتی (تعویض بست استومی، مراقبت از زخم) برای افزایش استقلال و اعتمادبه‌نفس.
  • هماهنگی برای گروه‌های حمایتی همتایان و در صورت نیاز مشاوره‌ی روان‌شناختی تخصصی.

👨‍🏫 آموزش به بیمار

  • تغییر بدنی شما واقعی است؛ اما ارزش و هویت شما به ظاهر محدود نمی‌شود.
  • مهارت‌های خودمراقبتی (مراقبت از استومی/زخم) را با راهنمایی پرستار تمرین کنید تا احساس کنترل افزایش یابد.
  • ارتباط با گروه‌های حمایتی بیماران مشابه (مثلاً انجمن استومی) بسیار مفید است.
  • افکار خودآیند منفی درباره‌ی ظاهر را شناسایی و با جملات واقع‌بینانه جایگزین کنید.
🎈

عزت‌نفس پایین موقعیتی

00124
Situational Low Self-Esteem

📘 تعریف

توسعه‌ی یک ادراک منفی از ارزشمندی خود در پاسخ به یک موقعیت یا وضعیت فعلی (گذرا).

🔗 عوامل مرتبط

شکست یا از دست دادن شغل/توانایی، تغییر ناگهانی نقش اجتماعی، بستری شدن، تشخیص بیماری مزمن، طرد یا بحران رابطه، ضعف عملکرد تحصیلی/ورزشی.

🔍 ویژگی‌های تعریف‌شده (AEB)

بیان مثبت/منفی غیرعادی درباره‌ی خود (خودگویی منفی «من دیگر فایده ندارم»)، ابراز ناتوانی در عملکردهای قبلی، تردید و مردود کردن بازخورد مثبت دیگران، انفعال و کاهش مشارکت، ابراز شرم یا گناه.

🛠️ مداخلات پرستاری

  • ارزیابی ظرفیت و خودپنداره‌ی فعلی بیمار و شناسایی موقعیت‌های محرک احساس بی‌ارزشی.
  • برقراری رابطه‌ی درمانی حمایتگر؛ کمک به بیمار برای شناسایی نقاط قوت و موفقیت‌های گذشته.
  • تشویق به بیان احساسات و استفاده از تکنیک‌های اصلاح شناختی (بازسازی افکار منفی خودآیند).
  • کمک به تعیین اهداف کوچک و قابل دستیابی و تلاش برای تجربه‌ی موفقیت.
  • تشویق به مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی و گروه‌های حمایتی؛ آموزش خانواده برای بازخورد مثبت واقع‌بینانه.

👨‍🏫 آموزش به بیمار

  • این احساس بی‌ارزشی پاسخ موقتی به یک موقعیت است، نه واقعیت ثابت درباره‌ی شما.
  • فهرست نقاط قوت، مهارت‌ها و موفقیت‌های خود بنویسید و مرور کنید.
  • با هر دستاورد کوچک، آن را به رسمیت بشناسید و به خودتان بازخورد مثبت بدهید.
  • در صورت تداوم احساس بی‌ارزشی یا افکار خودآسیبی، حتماً به متخصص مراجعه کنید.

آمادگی برای بهبود خودپنداره

00185
Readiness for Enhanced Self-Concept

📘 تعریف

الگوی ادراک یا تصویر مثبت و آگاهانه از خود (بدن، روان، اجتماعی، معنوی) که برای تقویت و بهبود آن آمادگی وجود دارد.

🔗 عوامل مرتبط

انگیزه‌ی درونی برای رشد شخصی، حمایت اجتماعی مثبت، تجربه‌ی موفقیت‌های اخیر، آگاهی از اهمیت خودپنداره در سلامت روان.

🔍 ویژگی‌های تعریف‌شده (AEB)

ابراز تمایل به تقویت خودپنداره، پذیرش خود در موقعیت‌های مختلف، ابراز احساس کنترل بر زندگی و شرایط، ابراز اعتماد به توانایی‌های خود و پذیرش نقاط قوت و ضعف، تمایل به ارتباط مؤثر با دیگران.

🛠️ مداخلات پرستاری

  • ارزیابی خودپنداره‌ی فعلی (ابعاد جسمی، روانی، اجتماعی، معنوی) و نقاط قوت بیمار.
  • تقویت خودکارآمدی از طریق بازخورد مثبت واقع‌بینانه و درگیر کردن بیمار در تصمیم‌گیری‌ها.
  • آموزش تکنیک‌های شناختی (خودگویی مثبت، ثبت موفقیت‌ها، ذهن‌آگاهی).
  • تشویق به تعیین اهداف رشد شخصی و پیگیری پیشرفت.
  • معرفی منابع رشد (کتاب، کارگاه، گروه‌های حمایتی) و مشارکت خانواده در حمایت.

👨‍🏫 آموزش به بیمار

  • خودپنداره‌ی مثبت اکتسابی است؛ با تمرین مداوم تقویت می‌شود.
  • روزی یک مورد از موفقیت‌ها یا ویژگی‌های مثبت خود را یادداشت کنید.
  • تمرین خودگویی مثبت و تمرین تن آرامی/ذهن‌آگاهی را در برنامه‌ی روزانه قرار دهید.
  • با حمایت نزدیکان، اهداف رشدی کوچک تعیین و پیشرفت را مرور کنید.
🌀

مسئله‌ی هویت شخصی

00165
Personal Identity Distress

📘 تعریف

ناراحتی ناشی از نگرانی درباره‌ی خود و هویت شخصی (سازگاری‌نیافتگی، تردید درباره‌ی نقش‌ها، یا ابهام در هویت).

🔗 عوامل مرتبط

بحران‌های رشدی (نوجوانی، میانسالی)، تغییر نقش‌های اجتماعی (بازنشستگی، والد شدن)، بیماری مزمن یا معلولیت جدید، طرد خانوادگی/اجتماعی، تجربه‌ی تروما.

🔍 ویژگی‌های تعریف‌شده (AEB)

ابراز تردید درباره‌ی نقش‌ها یا اهداف زندگی، احساس ناهماهنگی بین خود واقعی و خود مطلوب، اضطراب هنگام تصمیم‌گیری‌های مربوط به خود، نوسان در خودپنداره، دشواری در پاسخ به سؤال «من کیستم؟».

🛠️ مداخلات پرستاری

  • ارزیابی منابع استرس مرتبط با هویت و پشتیبانی‌های موجود.
  • برقراری فضای امن برای کشف و بیان ابهام‌های هویتی بدون قضاوت.
  • کمک به بیمار برای مرور نقش‌ها، ارزش‌ها و اهداف؛ کشف همگرایی‌ها و شکاف‌ها.
  • مشاوره‌ی حل‌مسئله و هدف‌گذاری برای تنظیم نقش‌های جدید واقع‌بینانه.
  • ارجاع به درمانگر تخصصی سلامت روان در صورت تداوم یا تشدید علائم.

👨‍🏫 آموزش به بیمار

  • احساس ابهام هویتی در دوره‌های تغییر، تجربه‌ای شایع و طبیعی است.
  • نقش‌ها، ارزش‌ها و اهداف مهم زندگی خود را فهرست کنید و آن‌ها را مرور کنید.
  • گفتگو با افراد قابل اعتماد یا مشاور به شفاف‌سازی هویت کمک می‌کند.
  • به خود زمان بدهید؛ هویت به‌تدریج و با تجربه بازسازی می‌شود.

دامنه ۶ (خودتصور) — ۶ تشخیص پرستاری NANDA-I 

سوپروایزر آموزش سلامت _ اعظم رضی زاده 

کارشناس ارشد داخلی جراحی