تشخیصهای پرستاری؛ Domain : نقش و روابط

تشخیصهای پرستاری؛ Domain : نقش و روابط

انتشار محتوا: ۱۹ شهریور ۱۴۰۵ ساعت ۰۸:۱۶:۰۵ قبل از ظهر

👨‍👩‍👧‍👦 دامنه ۷: نقش و روابط

Role Relationships — Domain 7 — NANDA-I 2024–2026

🧑‍🤝‍🧑

کشش نقش مراقبت‌کننده

00061
Caregiver Role Strain

📘 تعریف

الگوی اضافه‌بار جسمی، عاطفی، اجتماعی و مالی مراقب خانوادگی در ارائه‌ی مراقبت به فرد وابسته که به دشواری در ایفای نقش مراقبت‌کننده می‌انجامد.

🔗 عوامل مرتبط / عوامل خطر

بار و شدت بالای مراقبت، فقدان حمایت اجتماعی و جایگزین، محدودیت مالی، خستگی مزمن، انتظارات غیرواقع‌بینانه از نقش، اختلاف سنی و هم‌بودی بیماری مراقب.

🔍 ویژگی‌های تعریف‌شده (AEB)

خستگی و فرسودگی مزمن، اضطراب و افسردگی مرتبط با نقش، مشکل در انجام مراقبت‌های لازم، تحریک‌پذیری نسبت به فرد وابسته، بی‌قراری، تعارض در نقش‌ها، اجتناب از زندگی اجتماعی.

🛠️ مداخلات پرستاری

  • ارزیابی جامع بار مراقبتی با ابزارهای استاندارد (بورڈن Burden) و تعیین اولویت‌های مراقبتی.
  • ارجاع به خدمات جانشین مراقبت (Respite Care) و حمایت‌های اجتماعی/مالی.
  • آموزش مهارت‌های مراقبتی و ایمن به مراقب و تکرار بازخورد.
  • مشاوره‌ی روان‌شناختی و گروه‌های حمایت از مراقبان برای کاهش انزوا.
  • آموزش الگوی مراقبت از خود و پایش علائم فرسودگی مراقب.

👨‍🏫 آموزش به بیمار و خانواده

  • مراقبت از خودتان را جزء لازم مراقبت از بیمار بدانید؛ خواب و تغذیه‌ی کافی داشته باشید.
  • درخواست کمک از خانواده، دوستان یا منابع حمایتی را نشانه‌ی ضعف ندانید.
  • نشانه‌های فرسودگی (بی‌خوابی، خشم، گریه) را زودتر با پزشک در میان بگذارید.
⚠️

خطر کشش نقش مراقبت‌کننده

00062
Risk for Caregiver Role Strain

📘 تعریف

در معرض خطر بودن بروز الگوی اضافه‌بار در مراقب خانوادگی که می‌تواند دشواری در ایفای نقش مراقبت‌کننده را در پی داشته باشد.

🔗 عوامل مرتبط / عوامل خطر

فرد وابسته‌ی نیازمند مراقبت سنگین، فقدان تجربه یا آمادگی مراقب، حمایت اجتماعی ناکافی، محدودیت مالی، بیماری یا سالمندی مراقب، رابطه‌ی پیشین متشنج.

🔍 ویژگی‌های تعریف‌شده (AEB)

— (تشخیص «خطر»: عوامل خطر جایگزین ویژگی‌های تعریف‌شده هستند.)

🛠️ مداخلات پرستاری

  • شناسایی مراقبان در معرض خطر با غربالگری عوامل خطر در اولین برخورد.
  • برنامه‌ریزی پیشگیرانه‌ی تقسیم وظایف و جایگزینی موقت مراقبت.
  • آموزش پیش‌دستانه مهارت‌های مراقبت، ایمنی و مدیریت استرس.
  • ارتباط‌گیری با منابع حمایت اجتماعی، مالی و خدمات پرستاری در منزل.
  • پیگیری دوره‌ای وضعیت جسمی و روانی مراقب.

👨‍🏫 آموزش به بیمار و خانواده

  • قبل از فشار زیاد، برنامه‌ی کمک گرفتن (شیفت‌بندی مراقبت) طراحی کنید.
  • فهرست منابع حمایتی محلی (خدمات منزل، وام بیماری، همیاران بیمار) را آماده داشته باشید.
  • روزانه چند دقیقه فرصت استراحت و فعالیت مورد علاقه برای خود حفظ کنید.
👶

اختلال در والدگری

00056
Impaired Parenting

📘 تعریف

ناتوانی در پاسخ‌گویی سازگار و مناسب به رفتارها، محرک‌ها و نیازهای رشدی کودک که به نقص در مراقبت و تعامل والدین–کودک می‌انجامد.

🔗 عوامل مرتبط / عوامل خطر

افسردگی یا اختلال روانی والد، سوء مصرف مواد، خشونت خانگی، کمبود دانش یا مهارت والدگری، بارداری پرخطر یا زایمان سخت، کودک با نیازهای ویژه، حمایت اجتماعی ناکافی.

🔍 ویژگی‌های تعریف‌شده (AEB)

پاسخ‌گویی ناسازگار به نیازهای کودک، مراقبت ضعیف از کودک، شکایت درباره‌ی ناتوانی در مراقبت، کاهش تعامل والد–کودک، بیان نارضایتی از نقش والدگری.

🛠️ مداخلات پرستاری

  • ارزیابی شناخت، نگرش و رفتارهای والدگری و پایش نشانه‌های سوء رفتار/بی‌توجهی.
  • الگوبرداری از تعامل والد–کودک و تقویت مراقبت حسی-عاطفی (لمس، چهره‌به‌چهره).
  • آموزش مهارت‌های تغذیه، ایمنی، نظم خواب و اصلاح رفتار مناسب سن.
  • مشاوره برای افسردگی پس از زایمان/اختلالات روانی و ارجاع بین‌رشته‌ای.
  • تقویت اعتماد به نفس والدگری با بازخورد مثبت و ملاقات‌های پیگیری.

👨‍🏫 آموزش به بیمار و خانواده

  • نیازهای کودک را به‌موقع پاسخ دهید؛ ارتباط عاطفی گرم و مستمر بسازید.
  • روش‌های امن و غیرخشونت‌آمیز انضباط (حدگذاری، تایید رفتار مثبت) را یاد بگیرید.
  • اگر احساس ناتوانی یا افسردگی دارید حتماً کمک تخصصی بگیرید.
🛡️

خطر اختلال در والدگری

00057
Risk for Impaired Parenting

📘 تعریف

در معرض خطر بودن ناتوانی در پاسخ‌گویی سازگار به رفتارها، محرک‌ها و نیازهای رشدی کودک.

🔗 عوامل مرتبط / عوامل خطر

والد زیر سن ۱۸ سال، فقدان تجربه یا الگوی والدگری مناسب، فقدان حمایت شریک زندگی، کودک ناراحت/مولتی‌پل، جدایی والد–کودک پس از تولد، افسردگی یا استرس بالا، خشونت خانوادگی پیشین.

🔍 ویژگی‌های تعریف‌شده (AEB)

— (تشخیص «خطر»: عوامل خطر جایگزین ویژگی‌های تعریف‌شده هستند.)

🛠️ مداخلات پرستاری

  • غربالگری عوامل خطر والدگری در دوره‌ی بارداری و پس از زایمان.
  • تقویت دلبستگی اولیه: ملاقات زودهنگام، تماس پوستی، اتاق مشترک مادر–نوزاد.
  • آموزش پیشگیرانه‌ی مهارت‌های مراقبت نوزاد و انتظارات رشدی واقع‌بینانه.
  • حمایت‌های اجتماعی/اقتصادی هدفمند و ارجاع به مددکار اجتماعی در صورت نیاز.
  • پیگیری ملاقات‌های خانگی و ارزیابی مستمر تعامل والد–کودک.

👨‍🏫 آموزش به بیمار و خانواده

  • قبل از تولد با نیازهای نوزاد و مهارت‌های پایه‌ی مراقبت آشنا شوید.
  • شبکه‌ی حمایتی خود (همسر، خانواده) را از پیش برنامه‌ریزی و درگیر کنید.
  • با گریه‌ی مکرر نوزاد مهربان‌تر برخورد کنید؛ اگر احساس فرسودگی دارید کمک بگیرید.
🌟

آمادگی برای ارتقای والدگری

00164
Readiness for Enhanced Parenting

📘 تعریف

الگوی پاسخ‌گویی والدین به رفتارها، محرک‌ها و نیازهای رشدی کودک که برای تقویت و بهبود کافی است و در جهت سطح بالاتری از عملکرد والدگری نشان می‌دهد.

🔗 عوامل مرتبط / عوامل خطر

تمایل درونی والد برای ارتقای رابطه و مراقبت، آگاهی از اصول رشد کودک، حمایت خانواده و شریک زندگی.

🔍 ویژگی‌های تعریف‌شده (AEB)

ابراز تمایل به بهبود والدگری، پاسخ‌گویی سازگار به نیازهای کودک، تعامل عاطفی مثبت با کودک، اهداف واقع‌بینانه برای فرزندپروری.

🛠️ مداخلات پرستاری

  • تشویق والدین به تبیین نقاط قوت فعلی و اهداف فرزندپروری.
  • آموزش تکمیلی درباره‌ی مراحل رشد، بازی آموزشی و ارتباط مؤثر با کودک.
  • تقویت خودکارآمدی والدگری با بازخورد مثبت و تکنیک‌های اصلاح رفتار مثبت.
  • معرفی منابع معتبر آموزش فرزندپروری و گروه‌های والدین.
  • پایش پیشرفت تعامل والد–کودک در ملاقات‌های پیگیری.

👨‍🏫 آموزش به بیمار و خانواده

  • مهارت‌های مثبت فرزندپروری (تشویق، گوش دادن فعال، حدگذاری محبت‌آمیز) را تمرین کنید.
  • روزی حداقل چند دقیقه بازی و گفت‌وگوی اختصاصی با کودک داشته باشید.
  • در کلاس‌ها و منابع والدگری معتبر شرکت کنید.
👨‍👩‍👧

وقفه در فرآیندهای خانوادگی

00060
Interrupted Family Processes

📘 تعریف

وقفه در الگوی معمول فرآیندهای خانوادگی به‌دلیل بحران یا تغییر (مانند بیماری، بستری یا جدایی عضو خانواده) که موجب ناکامی در برآوردن نیازهای اعضا می‌شود.

🔗 عوامل مرتبط / عوامل خطر

بیماری حاد یا مزمن عضو خانواده، بستری در مراقبت ویژه، تغییر موقعیت (طلاق، مهاجرت، مرگ)، بحران‌های اقتصادی و شغلی.

🔍 ویژگی‌های تعریف‌شده (AEB)

تغییر در الگوی ارتباط و مشارکت خانواده، تغییر در ابراز عاطفه و حل تعارض، اختلال در تصمیم‌گیری و تقسیم نقش‌ها، اضطراب و ناتوانی خانواده در مواجهه با بحران.

🛠️ مداخلات پرستاری

  • ارزیابی ساختار، نقش‌ها و الگوی ارتباطی خانواده قبل و بعد از بحران.
  • ایجاد ارتباط منظم و شفاف با اعضای خانواده درباره‌ی وضعیت بیمار.
  • مشاوره‌ی خانواده برای تنظیم مجدد نقش‌ها و حل تعارض.
  • ایجاد فرصت حضور و مشارکت خانواده در مراقبت (مراقبت خانواده‌محور).
  • ارتباط با منابع حمایتی اقتصادی و اجتماعی برای کاهش فشار.

👨‍🏫 آموزش به بیمار و خانواده

  • درباره‌ی احساسات و تغییر نقش‌ها با هم صادقانه گفت‌وگو کنید.
  • جلسه‌های خانوادگی منظم برای تصمیم‌گیری مشترک برگزار کنید.
  • خدمات مشاوره و حمایت اجتماعی را بدون تعارف به کار بگیرید.
💞

آمادگی برای ارتقای فرآیندهای خانوادگی

00159
Readiness for Enhanced Family Processes

📘 تعریف

الگوی پایدار کارکرد خانواده که برای پشتیبانی از بهزیستی اعضا کافی است و در جهت سطح بالاتری از کارکرد و همبستگی خانواده نشان می‌دهد.

🔗 عوامل مرتبط / عوامل خطر

تمایل اعضای خانواده به بهبود ارتباط و حمایت متقابل، آگاهی از الگوهای سالم ارتباطی، منابع کافی خانواده.

🔍 ویژگی‌های تعریف‌شده (AEB)

ابراز تمایل به بهبود ارتباط خانوادگی، الگوی ارتباط صمیمانه و مؤثر، حمایت متقابل اعضا، تعامل سازنده در تصمیم‌گیری و حل تعارض.

🛠️ مداخلات پرستاری

  • کشف و تقویت نقاط قوت خانواده (مصاحبه‌ی خانوادگی، نقشه‌ی خانواده).
  • آموزش مهارت‌های ارتباطی سالم (گوش دادن فعال، گفت‌وگوی بدون سرزنش).
  • برنامه‌ریزی فعالیت‌های مشترک و آیین‌های خانوادگی (گفت‌وگوی هفتگی).
  • آموزش راهبردهای حل تعارض و تصمیم‌گیری مشارکتی.
  • تشویق اعضا به تعیین اهداف مشترک خانوادگی و پایش پیشرفت.

👨‍🏫 آموزش به بیمار و خانواده

  • زمان باکیفیت مشترک (شام، بازی، گفت‌وگو) را هر روز در برنامه بگنجانید.
  • به جای انتقاد، نیازها را با «من جمله» بیان کنید.
  • برای تصمیم‌های مهم، نظرسنجی همه‌ی اعضا را جدی بگیرید.
🌀

اختلال در فرآیندهای خانوادگی ناکارآمد

00063
Dysfunctional Family Processes

📘 تعریف

الگوی کارکرد روانی-اجتماعی، خودگردان و پیوندی خانواده که به پیامدهای ناکارآمد برای اعضا می‌انجامد (الگوی کلاسیک خانواده‌ی معتادانه: نقش‌های انکار، پنهان‌کاری و فرزندان والدشده).

🔗 عوامل مرتبط / عوامل خطر

سوء مصرف مواد یا رفتارهای اعتیاری عضو خانواده، اختلال روانی تشخیص‌داده‌نشده، خشونت خانگی، روابط تاریخی متشنج، فقدان مهارت‌های ارتباطی.

🔍 ویژگی‌های تعریف‌شده (AEB)

سیستم ارتباطی ناکارآمد و دروغ‌گویی، انکار مشکل، نقش‌های انعطاف‌ناپذیر و والدشده‌ی کودکان، تغییرات شخصیتی عضو معتاد، مشکل پولی و قانونی، احساس شرم و انزوای خانواده.

🛠️ مداخلات پرستاری

  • ارزیابی بدون قضاوت الگوی کارکرد خانواده و شناسایی اعضای در معرض خطر.
  • برقراری ارتباط ایمن و محرمانه با هر عضو، به‌ویژه کودکان.
  • ارجاع عضو مبتلا به درمان اعتیاد/اختلال روانی و خانواده به مشاوره.
  • آموزش درباره‌ی طبیعت بیماری‌گونه‌ی اعتیاد و کد-وابستگی.
  • هماهنگی با مددکار اجتماعی برای حمایت اقتصادی، حقوقی و مدرسه‌ای کودکان.

👨‍🏫 آموزش به بیمار و خانواده

  • مشکل را انکار نکنید؛ پذیرش مسئله نخستین گام درمان است.
  • کودکان خانواده نیاز به حمایت و گفت‌وگوی سالم دارند؛ مراقب نقش والدشده‌شان باشید.
  • درمان و مشاوره‌ی تخصصی خانواده را پیگیری کنید؛ شما تنها نیستید.
🎭

عملکرد نقش ناکارآمد

00055
Ineffective Role Performance

📘 تعریف

الگوهای رفتار و ابراز خویشتن که با مقتضیات و انتظارات نقش‌های اجتماعی هم‌خوان نیست و در ایفای نقش ناکامی ایجاد می‌کند.

🔗 عوامل مرتبط / عوامل خطر

تنش روانی-اجتماعی، بیماری جسمی یا ذهنی، فقدان دانش یا مهارت نقش، انتظارات متعارض چند نقش، تغییرات در موقعیت شغلی یا خانوادگی، تبعیض و موانع اجتماعی.

🔍 ویژگی‌های تعریف‌شده (AEB)

اضطراب یا افسردگی مرتبط با نقش، عدم برآوردن انتظارات نقش، تغییر خوداظهاری در نقش، تعارض یا سردرگمی نقش، ناتوانی در انجام نقش‌های عادی، بازخورد منفی جامعه.

🛠️ مداخلات پرستاری

  • ارزیابی نقش‌های بیمار، انتظارات او و دیگران و میزان تعارض نقش‌ها.
  • اولویت‌بندی نقش‌ها و بازچینش واقع‌بینانه‌ی انتظارات.
  • آموزش مهارت‌های اداره‌ی نقش (مدیریت زمان، حذف فعالیت‌های غیرضروری).
  • تقویت خود-esteem و مشارکت تدریجی در نقش‌های ساده‌تر.
  • درگیر کردن خانواده و شاغلان در حمایت از ایفای نقش و پیگیری پیشرفت.

👨‍🏫 آموزش به بیمار و خانواده

  • فهرست نقش‌های خود بنویسید و مهم‌ترین‌ها را اولویت‌بندی کنید.
  • برای هر نقش هدف‌های کوچک و قابل انجام تعیین کنید.
  • ناتوانی موقت در یک نقش را با دیگران گفت‌وگو کنید تا انتظارات تعدیل شود.
🤝

اختلال در تعامل اجتماعی

00052
Impaired Social Interaction

📘 تعریف

مقدار یا الگوی ناکافی یا بیش از حد تعامل اجتماعی با افراد، خانواده و گروه‌ها که با استاندارد سنی، جنسیتی و فرهنگی هم‌خوان نیست.

🔗 عوامل مرتبط / عوامل خطر

اختلال در خودپنداره، اضطراب اجتماعی، بی‌اعتمادی، فقدان مهارت‌های ارتباطی، محدودیت محیطی، اختلالات شناختی یا روانی، فقدان انگیزه.

🔍 ویژگی‌های تعریف‌شده (AEB)

ناراحتی در موقعیت‌های اجتماعی، استفاده‌ی ناکارآمد از مهارت‌های ارتباطی، عدم تعامل با همسالان، رفتارهای اجتماعی نامناسب، اجتناب از حضور در جمع.

🛠️ مداخلات پرستاری

  • ارزیابی سطح تعامل فعلی، مهارت‌های ارتباطی و موانع شخصی/محیطی.
  • تشویق تدریجی به تعامل از موقعیت‌های کم‌فشار (خانواده → گروه کوچک).
  • آموزش و تمرین مهارت‌های اجتماعی (تماس چشمی، شروع گفت‌وگو، گوش دادن).
  • بازخورد سازنده پس از هر تمرین و تقویت مثبت موفقیت‌ها.
  • ارتباط با گروه‌های حمایت و فعالیت‌های اجتماعی متناسب علایق بیمار.

👨‍🏫 آموزش به بیمار و خانواده

  • از موقعیت‌های اجتماعی کوچک و امن شروع کنید و به‌تدریج گسترش دهید.
  • پرسیدن سؤال و گوش دادن، ساده‌ترین راه شروع گفت‌وگو با دیگران است.
  • از قضاوت خودتان نترسید؛ مهارت اجتماعی با تمرین بهتر می‌شود.
💔

ارتباط ناکارآمد بین فردی

00223
Ineffective Relationship

📘 تعریف

الگوی ارتباط و تعامل بین‌فردی که برای برآوردن نیازهای متقابل اعضا و حفظ رابطه‌ی سالم کافی نیست.

🔗 عوامل مرتبط / عوامل خطر

فقدان مهارت‌های ارتباطی، تعارض‌های حل‌نشده، اعتماد متقابل مخدوش، سوء مصرف مواد، اختلال روانی، تجربه‌ی خشونت یا بی‌وفایی، انتظارات غیرواقع‌بینانه.

🔍 ویژگی‌های تعریف‌شده (AEB)

مغالبه‌ی عاطفی یا فیزیکی، ارتباط مخدوش (کم‌کلامی/تهاجمی)، عدم برآوردن نیازهای متقابل، کاهش صمیمیت و اعتماد، نارضایتی از رابطه، جدایی/طلاق.

🛠️ مداخلات پرستاری

  • ارزیابی الگوی ارتباط، درک متقابل و انتظارات هر دو طرف رابطه.
  • آموزش مهارت‌های ارتباطی مؤثر (گفت‌وگوی غیرتهاجمی، «من پیام»، گوش دادن فعال).
  • مشاوره‌ی زوج/خانواده برای حل تعارض و بازسازی اعتماد.
  • تعیین مرزهای سالم و قراردادهای رفتاری مشترک.
  • پایش پیشرفت رابطه و ارجاع تخصصی در صورت بروز خشونت.

👨‍🏫 آموزش به بیمار و خانواده

  • به‌جای سرزنش، احساسات خود را با «من احساس می‌کنم...» بیان کنید.
  • برای گفت‌وگوهای مهم زمان مشخص و آرام انتخاب کنید.
  • اگر خشونت وجود دارد، ایمنی خود را اولویت بدهید و کمک تخصصی بگیرید.
🍼

خطر اختلال در دلبستگی

00058
Risk for Impaired Attachment

📘 تعریف

در معرض خطر بودن قطع یا ناکامی در ایجاد دلبستگی فیزیولوژیک و روانی والد–نوزاد/کودک در نتیجه‌ی وقفه در فرآیند تعامل والد–کودک.

🔗 عوامل مرتبط / عوامل خطر

جدایی والد–کودک به‌دلیل بستری یا مراقبت ویژه، ناتوانی جسمی والد در پاسخ‌گویی، فقدان پاسخ‌گویی مؤثر کودک، انفعال والد، اضطراب/افسردگی والد، فقدان حمایت، ناخواسته‌بودن بارداری.

🔍 ویژگی‌های تعریف‌شده (AEB)

— (تشخیص «خطر»: عوامل خطر جایگزین ویژگی‌های تعریف‌شده هستند.)

🛠️ مداخلات پرستاری

  • شناسایی خانواده‌های در معرض خطر دلبستگی در پیش از زایمان و پس از تولد.
  • تسهیل تماس اولیه و تماس پوستی (Kangaroo) و اتاق مشترک مادر–نوزاد.
  • تشویق حضور و مشارکت والدین در مراقبت نوزاد بستری (مراقبت خانواده‌محور).
  • آموزش پاسخ‌گویی به سیگنال‌های نوزاد (گریه، نگاه، مکیدن).
  • پایش تعامل والد–نوزاد در ملاقات‌های پیگیری و ارجاع مشاوره‌ای در صورت نیاز.

👨‍🏫 آموزش به بیمار و خانواده

  • هرچه بیشتر نوزاد را در آغوش بگیرید و به گریه‌اش پاسخ دهید، دلبستگی امن‌تر می‌شود.
  • حتی در بستری، تماس تلفنی/ویدیویی و حضور روزانه با نوزاد را حفظ کنید.
  • اگر احساس بی‌علاقگی یا اضطراب نسبت به نوزاد دارید، با پرستار یا پزشک گفت‌وگو کنید.

دامنه ۷: نقش و روابط — تشخیص‌های پرستاری NANDA-I 2024–2026 | 

سوپروایزر آموزش سلامت اعظم رضی زاده کارشناس ارشد پرستاری